Câu chuyện đứt gãy chuỗi cung ứng
8 giờ 8 phút tối ngày 8 tháng 8 năm 2008, thời khắc tuyệt đẹp theo văn hóa Trung Hoa, khi số 8 biểu trưng giàu sang, phú quý được lặp lại nhiều lần, Lễ khai mạc thế vận hội Mùa hè 2008 được tổ chức tại Bắc Kinh tại sân vận động Tổ Chim, đánh dấu bước tiến lớn của Trung Quốc khi lần đầu tiên đăng cai thành công sự kiện thể thao lớn nhất hành tinh.
Tuy nhiên, trước đó chỉ vài giờ, Nga phát động cuộc chiến tranh chống lại Gruzia tại khu vực ly khai Nam Ossetia và Abkhazia, với sự tương quan lực lượng giữa 2 bên, Nga hoàn toàn giành chiến thắng và khiến Gruzia phải công nhận sự độc lập của 2 thực thể trên.
Dù 2 sự kiện có phần trái ngược, tuy nhiên, lại thể hiện sự nổi lên của các cường quốc châu Á trong thế kỉ 21 là Nga và Trung Quốc sau thời gian dài “Ẩn mình chờ thời” về phương diện quân sự và văn hóa.
Trước sức ép từ khối quân sự Bắc Đại Tây Dương NATO, Nga buộc phải hành động sau khi 2 quốc gia liền kề sát sườn phía đông và tây nam đất nước là Ukraina và Gruzia có mong muốn gia nhập NATO sau khi các quốc gia thuộc khối quân sự Warszawa cũ gồm Bulgaria, Romania và 3 nước vùng Baltic thuộc Liên Xô trước đây là Estonia, Latvia và Litva đã gia nhập trước đó vào năm 2004.
Để rồi sau sự kiện trên, vào năm 2014 sau khi cuộc Cách Mạng Euromaidan nổ ra tại Ukraina với hậu quả là tổng thống thân nga Victor Yanukovych bị lật đổ, một chính quyền bài Nga lên nắm quyền thực thi các chính sách bài Nga cực đoan khiến nội chiến xuất hiện ở Ukraina giữa những người dân miền Tây thân EU chống lại những người miền Đông có gốc Nga.
Và cuộc chiến tiếp tục leo thang lên nấc thang mới khi Nga thực hiện chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraina với mục tiêu phi quân sự hóa hoàn toàn quốc gia này vào năm 2022 và kéo dài cho đến ngày nay.
Với cuộc chiến trên, hợp tác Đông Tây bắt đầu rạn nứt và phân hóa, mối quan hệ đối tác lâu đời được xây dựng trước đây giữa Nga và các đầu tàu kinh tế khác rạn nứt và tạo ra những vận động kinh tế mới.
Nga – với vị thế là quốc gia có diện tích lớn nhất toàn cầu cũng là quốc gia dồi dào tài nguyên nhất – trong đó có nguồn lực khí đốt, dầu mỏ phong phú mất dần khách hàng lớn là EU khi các đường ống nối lần lượt bị chặn hoặc phá hủy (như đường ống North Stream 1 bị đánh bom chưa tìm ra thủ phạm), tuy nhiên, Nga quay sang đồng minh kinh tế châu Á là Trung Quốc với việc mở rộng đường ống Siberia 2 để thay thế.
Còn châu Âu khi mất nguồn khí đốt từ Nga lại đánh mất lợi thế chi phí đầu vào giá rẻ, buộc phải thay thế bằng lượng khí LNG được đóng gói từ các quốc gia như Mỹ, Qatar ở cách xa, làm vô tình chung gia tăng chi phí nguyên liệu đầu vào và giảm sức cạnh tranh của thành phẩm sản xuất ra, từ đó rơi vào tình trạng phi công nghiệp hóa khi các doanh nghiệp châu Âu dần chuyển sang những quốc gia khác có chi phí năng lượng thấp hơn.
Ngoài ra, động thái đóng băng tài sản của Nga tại các ngân hàng Châu Âu và Hoa Kỳ tạo tiền lệ nguy hiểm cho các quốc gia khác trên thế giới, khi từ đây các quốc gia phương Tây có thể phong tỏa các tài sản được định giá bằng đồng USD và EUR khi có những biến động chính trị khác với quan điểm của các quốc gia trên, qua đó BRICS được đẩy mạnh khi các quốc gia trong nhóm đều có cùng chung lý tưởng về việc tìm một phương thức thanh toán mới thay thế sự bá chủ của đồng USD.
Với luận điểm về một cuộc chiến sống còn và ảnh hưởng tồn vong của cả dân tộc, Nga từng có kinh nghiệm về một Liên Xô hùng mạnh đi xuống nhanh chóng sau khi thay đổi người kế nhiệm Khrushchev và kéo theo sau đó là sự tan rã của cả Liên Xô thành cộng đồng các quốc gia độc lập SNG vào ngày 8/12/1991, qua đó rủi ro tương tự có thế xuất hiện trong tương lai và khiến Nga tiếp tục phân rã thành tập hợp các quốc gia mới, nhất là khi các NATO vẫn thể hiện lập trường rõ ràng trong việc gây sức ép và Đông Tiến liên tục để gây sức ép với các cường quốc châu Á khác như Nga hiện tại và có thể là Trung Quốc trong tương lai.
Chính vì thế mâu thuẫn Đông Tây ngày càng được đẩy lên cao trào và tạo ra một sự đứt gãy gần như không thể hàn gắn, bắt nguồn từ mắc xích đầu tiên là Nga và châu Âu.
Sự đứt gãy này gần như không thể hàn gắn trừ khi NATO tan rã hoặc một số thành viên trong EU thực hiện các kế hoạch tương tự Brexit vào năm 2016.
Và trong thời gian đó, Nga vẫn có thể leo thang cuộc chiến cho đến khi Ukraina chỉ còn lại mỗi một vùng đất cuối cùng là thủ đô Kiev bị khóa chặt trong lục địa giữa Nga và các quốc gia xung quanh.
Chờ đợi thay đổi luật GTGT
“Phi công bất phú, phi thương bất hoạt, phi trí bất hưng, phi nông bất ổn” tức không có công nghiệp thì không giàu, không phát triển thương nghiệp thì không linh hoạt, thiếu tri thức thì không hưng thịnh, còn thiếu sản xuất nông nghiệp thì xã hội bất ổn.
Có thể thấy ở bất kì quốc gia nào, việc đảm bảo nguồn cung lương thực luôn là vấn đề sống còn và được đặt lên hàng đầu, nhất là sau khi chính sách “Made in china 2025” của Trung Quốc được ban hành và chiến sự Nga – Ukraina bùng nổ, câu chuyện này càng được chú trọng hơn.
Trong cấu trúc ngành nông nghiệp, phân bón luôn chiếm một trong những vị trí quan trọng nhất, tuy nhiên không phải quốc gia nào cũng có nhiều thuận lợi để phát triển ngành này vì phụ thuộc nhiều vào yếu tố tài nguyên thiên nhiên đầu vào, cụ thể:
Về tổng quan, ngành phân bón được chia theo 3 mảng tương ứng với 4 loại phân: Đạm, Lân, Kali và NPK.
1. Phân đạm: có vai trò cung cấp Nito cho cây trồng, được sản xuất từ 2 nguồn là than đá và khí thiên nhiên, trong đó công nghệ than cần đầu tư thêm xưởng phân li than, lò đốt than và bãi chứa tro xỉ nên có chi phí sản xuất cao hơn công nghệ sử dụng khí cũng như được đánh giá ô nhiễm hơn.
Trong số 2 nhà máy sử dụng công nghệ khí là DPM và DCM, DCM được xây dựng sau và vận hành vào năm 2012, là nhà máy mới nhất và có công nghệ hiện đại, tiết kiệm nhiên liệu nhất và sản phẩm Ure hạt đục khác biệt hoàn toàn với 3 nhà máy đạm khác của DPM, DNB, DHB với sản phẩm Ure hạt trong.
Do sau khi có nhà máy Đạm Cà Mau, lượng cung trong nước đã vượt lượng cầu nên Việt Nam phải xuất khẩu phân đạm ra ngoài, trong đó sản phẩm phân hạt đục của DCM được ưu chuộng hơn cả nhờ tính chất lâu tan của nó.
Thêm vào đó giá phân đạm thường sẽ tương thông với giá trên thế giới và phụ thuộc vào nguồn cung từ Trung Quốc (quốc gia có sản lượng bằng 1/3 toàn cầu song xuất khẩu chiếm khoảng ½ nguồn cung), việc Trung Quốc hạn chế dần những ngành gây ô nhiễm như khai thác than gây ảnh hưởng nguồn đầu vào cho các nhà máy sản xuất phân đạm truyền thống và gây sụt giảm sản lượng dài hạn, qua đó tạo điều kiện cho giá phân đạm gia tăng ở những vùng cao mới trong các chu kì tương lai.
2. Phân lân: có vai trò cung cấp photpho cho cây trồng, để sản xuất phân lân cần có đầu vào là quặng Photphat hoặc Apatit. Với đặc thù có quặng Apatit tại tỉnh Lào Cai nối với tỉnh Vân Nam của Trung Quốc.
Việt Nam là quốc gia duy nhất có thể sản xuất phân lân ở khu vực Đông Nam Á và tự chủ được nguồn phân bón này.
Hiện tại, phân lân có thể chia thành các loại như phân DAP (gồm DDV, DGC sản xuất), phân Super lân (do LAS, SFG sản xuất).
Phân Kali: Việt nam không có quặng nên phải nhập khẩu nước ngoài, trong đó chủ yếu nhập từ Nga và Belarus.
Phân NPK: là dạng phân phức hợp, tổng hợp 3 loại phân đơn trên theo tỷ lệ linh hoạt nhằm phù hợp với từng loại cây trồng cũng như từng vòng đời riêng của từng cây.
Chờ đợi luật thuế mới
Trước năm 2015, phân bón là sản phẩm chịu thuế VAT đầu vào chủ yếu là 10%, đầu ra là 5%, tuy nhiên, sau khi Luật số 71/2014/QH13 được thông qua thì phân bón thành mặt hàng không chịu thuế VAT, điều này khiến tất cả chi phí thuế VAT đầu vào không được khấu trù mà phải hạch toán vào chi phí của doanh nghiệp gây ảnh hưởng đến lợi nhuận doanh nghiệp phân bón, từ đó khiến các doanh nghiệp phân bón tăng giá để bồi hoàn phần chi phí dôi tăng, ước tính giá phân đạm tăng 7,2 – 7,6%, phân DAP tăng 7,3 – 7,8%, phân Super lân tăng 6,5 – 6,8% và phân NPK tăng từ 5,2 – 6,1% kể khi áp dụng luật 71.
Do đó theo dự thảo Luật thuế giá trị gia tăng sửa đổi được Bộ Tài Chính lấy ý kiến, phân bón sẽ đề xuất áp thuế 5% đầu vào, qua đó tạo tiền đề khấu trừ thuế như trước năm 2015, giúp các doanh nghiệp tiết giảm chi phí và giảm giá bán, trong đó các doanh nghiệp sàn xuất phân Ure và lân được hưởng lợi trực tiếp nhất (DCM, DPM, DDV, DGC, …)
