Bán lẻ là hình thức mua bán mà sản phẩm được phân phối từ nhà sản xuất/ các nhà buôn hoặc các công ty thương mại đến cho người mua cuối cùng. Trong đó nhà bán lẻ sẽ mua các sản phẩm với giá bán buôn tại nhà sản xuất hoặc doanh nghiệp bán buôn và bán lại cho các khách hàng với giá chênh lệch, phần tiền chênh lệch sau khi trừ đi chi phí nhà bán lẻ bỏ ra sẽ trở thành lợi nhuận của các nhà bán lẻ.
Từ trước đến nay, ngành bán lẻ được thể hiện thông qua các cửa hàng vật lý truyền thống thông qua các sạp hàng ở chợ, cửa hàng tạp hóa hay các cửa hàng tiện lợi, song theo thời gian nó dần nâng cấp thành các cửa hàng bán lẻ theo hệ thống hoặc các cửa hàng đặc chủng.
Và theo đã phát triển của công nghệ, các của hàng bắt đầu online và chuyển hóa để bán hàng hóa trên mạng không cần thông qua các cửa hàng vật lý như trước, như bán lẻ thông qua các website hoặc các trang thương mại điện tử như Shoppee, Lazada, Tiki, …
Với đặc thù trên, doanh thu ngành bán lẻ thường phụ thuộc chặt vào sức mua của người tiêu dùng, từ đây có 2 yếu tố tác động, một là tổng số lượng người tiêu dùng và sức mua trung bình của từng người tiêu dùng, và có thể thấy cả 2 yếu tố trên chịu ảnh hưởng bởi đà tăng trưởng của nền kinh tế và cấu trúc dân số của quốc gia đang theo dõi.
Như trường hợp của Việt Nam, nhờ cơ cấu dân số vàng bắt đầu từ năm 2007 và kết thúc vào năm 2039, nền kinh tế Việt Nam có lượng người nằm trong độ tuổi lao động lớn nhất trong giai đoạn này, đây là nguồn lực giúp thu hút các nguồn vốn đầu tư nước ngoài, qua đó giúp tăng trưởng nền kinh tế trong giai đoạn 2007 – 2039.
Điều này cũng gián tiếp tăng GPD bình quân đầu người, có nghĩa gia tăng sức mua trung bình của người tiêu dùng và tổng quy mô nền bán lẻ hàng hóa.
Ngược lại, khi nền kinh tế qua giai đoạn dân số vàng, nhu cầu hàng hóa mất động lực tăng trưởng và sẽ có xu hướng chững lại đi ngang (như trường hợp của Nhật Bản hiện tại).
Với sự tăng trưởng kể trên, Việt Nam dự kiến có quy mô GDP đạt mức 800 tỷ vào năm 2030, gấp 2,4 lần năm 2020 và GDP bình quân đầu người dự kiến đạt khoảng 7.500 USD/người.
Đến năm 2045, quy mô GDP dự kiến đạt 2.400 tỷ USD, gấp 3 lần quy mô năm 2030 và 6,9 lần năm 2020, GDP bình quân đầu người dự báo đạt 19.000 USD/người và gia nhập nhóm các nước có thu nhập cao trên thế giới. Và đây cũng là tiền đề cho ngành bán lẻ Việt Nam phát triển trong chu kì 10 năm tới.
Với triển vọng rộng mở như trên, song mức độ cạnh tranh trên thị trường cũng rất gay gắt, khiến nhiều doanh nghiệp vẫn đang mò mẫm hòa vốn sau thời gian dài đầu tư, như Pharmacity – An Khang với thị trường phân phối dược phẩm, Bách Hóa Xanh với thị trường phân phối hàng tiêu dùng, hay Vinfast với câu chuyện phân phối oto, …
Cho nên công thức chung của ngành này sẽ gồm 5 bước:
1. Bước 1: Chọn thị trường đầu tư (tức tìm kiếm các thị trường có quy mô đủ lớn để gia nhập cũng như có vẫn còn cơ hội để có thể vươn lên trong thị trường)
2. Bước 2: Tìm công thức thành công, như Long Châu dù vào thị trường phân phối dược phẩm sau Pharmarcity, song đã hòa vốn và có lời nhờ tìm được công thức thành công trong ngành. Có thể thấy Long Châu phát triển theo hướng nhà thuốc truyền thống đi lên, người bệnh có thể tìm mua thuốc trị bệnh một cách nhanh chóng nhờ lượng dược sĩ nhiều tại từng nhà thuốc, trong khi Pharmacity phát triển theo hướng một cửa hàng thuốc tiện lợi, qua đó gần một nửa không gian nhằm trưng bày thêm các sản phẩm ngoài thuốc, từ đó khiến chi phí thuê mặt bằng, tồn kho cao hơn Long Châu, song hiệu quả kinh doanh lại không bằng, việc tư vấn cũng chậm hơn do ít dược sĩ hơn và cũng khiến khách hàng phải chờ đợi lâu hơn, đây cũng là tồn tại của An Khang khi chuỗi nhà thuốc này đang vận hành tương đối giống Pharmacity.
3. Bước 3: Mở rộng chiếm lĩnh thị trường. Ngay sau khi đạt điểm hòa vốn Long Châu nhanh chóng tăng số lượng cửa hàng theo chiến lược cuốn chiếu, tức các cửa hàng hiện hữu đã có lời dùng lợi nhuận để bù cho các cửa hàng mở mới trong năm, với thời gian dự kiến 6 tháng từ khi mở đến khi có lợi nhuận, các cửa hàng này lại cuốn chiếu bù tiếp cho lượng cửa hàng mở cao hơn sau đó. Nên chỉ sau 6 năm từ khi vận hành, Long Châu vươn lên số 1 mảng bán lẻ dược phẩm với lượng cửa hàng hiện tại gấp rưỡi so với Pharmacity. Với quy mô 60.000 nhà thuốc truyền thống, Long Châu vẫn còn nhiều dư địa thị trường để mở rộng, và đây cũng là lợi thế cạnh tranh trong tương lai của FRT khi các cửa hàng hiện hữu khi đã ổn định sẽ là rào cản cạnh tranh lớn với các đối thủ khác khi muốn gia nhập thị trường.
4. Bước 4: Tối ưu hóa chi phí, gia tăng hiệu quả kinh doanh: điều này thực hiện thông qua việc tối ưu hóa hệ thống logistic, lưu kho để tiết giảm chi phí vận hành. Ngoài ra, công ty có thể tăng tiếp thị các loại thuốc biên lãi cao và độc quyền phân phối tại hệ thống Long Châu (nhờ ưu thế về mạng lưới lớn), từ đó gia tăng biên lợi nhuận ròng. Với đặc thù biên lãi thấp song doanh thu cao, chỉ cần thay đổi nhỏ trong tỷ lệ biên lãi cũng đủ khiến tạo ra sự đột biến về lợi nhuận.
5. Bước 5: Mở rộng sang các ngành khác trong cùng chuỗi giá trị. Như FRT hướng tới việc mở rộng thêm các chuỗi tiêm chủng (như VNVC) hay DGW thâm nhập vào mảng bán đồ bảo hộ, hay MWG vào mảng bán lẻ hàng tiêu dùng thông qua bách hóa xanh.
Với định hướng trên, chúng ta có thể điểm qua câu chuyện của các cổ phiếu trên sàn hiện tại:
1. MWG: Chuỗi Thế giới di động và Điện máy xanh đã ổn định, tìm động lực tăng trưởng mới ở Bách Hóa Xanh, hiện tại đang ở mức doanh thu trung bình 1.8 tỷ/tháng/cửa hàng. Mục tiêu sắp tới sẽ nâng lên 2 tỷ – 2,2 tỷ/cửa hàng và chuyển qua trạng thái có lợi nhuận, tiếp sau sẽ hướng đến việc mở rộng ra thị trường miền Trung và miền Bắc.
2. FRT: tiếp tục nâng số cửa hàng Long Châu để phủ thị trường, mở ra chuỗi tiêm chủng để cạnh tranh với VNVC và mở ra không gian tăng trưởng mới.
3. DGW: chờ đợi thị trường bán lẻ điện thoại hồi phục và mở ra thị trường đồ bảo hộ lao động với Achison, đây cũng là thị trường mới và tạo động lực tăng trưởng cho DGW trong tương lai.
4. VRE: Việc chuyển đổi sỡ hữu Dn khiến VRE giảm triển vọng mở rộng do không còn nằm trong hệ sinh thái của Vingroup, tuy nhiên rủi ro bị điều chuyển nguồn lực cho Vinfast cũng suy giảm. Câu chuyện kế tiếp sẽ là việc hồi phục thị trường bán lẻ để tăng tỷ lệ lấp đầy và giá cho thuê mặt bằng bán lẻ của VRE.
5. PNJ: dẫn đầu trong thị trường bán lẻ hàng trang sức, PNJ đã gia tăng thêm thị phần thông qua việc mở rộng số lượng cửa hàng trong thời gian khó khăn vừa qua, dự kiến tiếp tục hưởng lợi trong bối cảnh thu nhập người tiêu dùng hồi phục và nhu cầu vàng gia tăng để thay thế các kênh đầu tư.
