Nếu Trung Quốc không thay đổi chiến lược hiện tại và quyết định tái bơm tiền vào thị trường nhà đất hoặc đẩy mạnh đầu tư cơ sở hạ tầng, mức tiêu thụ thép ở Trung Quốc sẽ suy giảm trong dài hạn.
Các nhà sản xuất thép tại Trung Quốc, quốc gia sản xuất thép lớn nhất thế giới, đang phụ thuộc nhiều vào doanh số bán hàng ở nước ngoài để giải quyết tình trạng dư thừa do khủng hoảng bất động sản kéo dài nhiều năm. Tuy nhiên, họ đang vấp phải những cáo buộc bán phá giá từ các nhà nhập khẩu và chính sách bảo hộ từ ông Donald Trump, người sắp trở lại Nhà Trắng.
Nếu Trung Quốc không thay đổi chiến lược hiện tại và quyết định tái bơm tiền vào thị trường nhà đất hoặc đẩy mạnh đầu tư cơ sở hạ tầng, mức tiêu thụ thép ở Trung Quốc sẽ suy giảm trong dài hạn.
Tuy nhiên, các nhà máy hầu như không cắt giảm sản lượng để phù hợp với thực tế đó. Kết quả là lượng xuất khẩu gần đạt mức kỷ lục. Hơn 11 triệu tấn đã được xuất xưởng trong tháng 10/2024, mức cao nhất trong chín năm.
Thép cuộn tại nhà máy của Ben Gang Group Corporation ở tỉnh Liêu Ninh, Trung Quốc, ngày 18/8/2021. (Ảnh: THX/TTXVN).
Các nhà đầu tư lo ngại rằng việc ông Trump tái đắc cử sẽ dẫn đến một cuộc chiến thương mại khác. Mặc dù Trung Quốc không bán trực tiếp nhiều thép cho Mỹ, nhưng chủ nghĩa bảo hộ có thể lan rộng khắp thị trường thép thế giới và kìm hãm thương mại toàn cầu.
Các nhà phân tích tại ANZ Group Holdings Ltd. cho rằng các nhà máy Trung Quốc có thể cố gắng “chạy trước” khi thuế quan tăng lên bằng cách tăng cường xuất khẩu hơn nữa trong vài tháng tới.
Trong lịch sử thương mại, thép Trung Quốc nằm trong nhóm “gây căng thẳng thương mại”. Theo Bộ Thương mại Trung Quốc, các nước nhập khẩu đã mở 25 cuộc điều tra chống bán phá giá tính từ đầu năm đến nay, mức nhiều nhất kể từ năm 2016.
Nhà phân tích Michelle Leung của Bloomberg Intelligence cho biết xuất khẩu thép của Trung Quốc có thể bắt đầu giảm vào cuối năm 2026 khi nhiều đối tác thương mại tăng cường kiểm soát xuất khẩu chống bán phá giá và tổng sản lượng thép giảm.
Trung Quốc chủ yếu xuất khẩu thép sang các nền kinh tế đang phát triển lân cận, những nước vẫn cần xây dựng cơ sở hạ tầng trên quy mô lớn. Các quốc gia ở Đông Nam Á, Nam Á và Trung Đông đã ghi nhận mức tăng nhập khẩu lớn nhất trong năm nay và nhiều quốc gia là đối tác trong sáng kiến Vành đai và Con đường của Trung Quốc.
Tuy nhiên, những quốc gia đó cũng đang bị quá tải và đang dựng lên các rào cản thương mại để ứng phó. Điều này báo hiệu rắc rối cho các nhà sản xuất thép Trung Quốc vì thị trường đã bão hòa. Chi phí vận chuyển sẽ chỉ tăng lên khi phải vận chuyển đến các địa điểm xa hơn.
Xuất khẩu là yếu tố quan trọng giúp các nhà máy Trung Quốc duy trì hoạt động vì nhu cầu trong nước không đủ để duy trì sản lượng 1 tỷ tấn mỗi năm. Giờ đây, thép Trung Quốc giá rẻ đang cản trở toàn bộ thị trường. Các đối thủ từ “gã khổng lồ” thép châu Âu ArcelorMittal SA đến Nippon Steel Corp. của Nhật Bản đã kêu gọi các biện pháp cứng rắn hơn để ngăn chặn làn sóng này.
Theo bà Martina Reber, quản lý nghiên cứu tại Pala Investments Ltd., các sản phẩm thép của Trung Quốc thường rẻ hơn 10% đến 20% so với các nhà sản xuất lớn khác như Nhật Bản và Hàn Quốc. Nhưng có những dấu hiệu đáng lo ngại ở một số điểm đến như Ấn Độ và Philippines (Phi-líp-pin), nơi giá trị xuất khẩu của Trung Quốc thực sự đã giảm ngay cả khi khối lượng tăng lên.
Các nước láng giềng khác cũng không hài lòng. Xuất khẩu từ Nhật Bản và Hàn Quốc đã chững lại khi đối mặt với sự cạnh tranh từ Trung Quốc, trong khi thị trường nội địa cũng bị đe dọa bởi dòng thép nhập khẩu.
Nhật Bản muốn mở rộng các biện pháp chống bán phá giá để ngăn chặn thép Trung Quốc được vận chuyển qua các nước thứ ba, trong khi Hàn Quốc đã mở một cuộc điều tra đối với việc nhập khẩu thép tấm không gỉ khi họ nhận được các khiếu nại về các sản phẩm sản xuất tại Trung Quốc được bán dưới giá thị trường.
Bà Martina Reber cho biết thép Trung Quốc giá rẻ tràn lan đã tạo ra những thách thức cho các nhà sản xuất ở Nhật Bản và Hàn Quốc, dẫn đến giảm thị phần và biên lợi nhuận.
Ngành thép và mối lo ngại với ‘biến số’ Tổng thống Trump
Nhiều đơn vị phân tích đều đánh giá ngành thép sẽ chịu tác động tiêu cực sau khi ông Donald Trump lên làm Tổng thống. Cổ phiếu thép liên tục đỏ lửa sau ngày công bố kết quả bầu cử cho thấy những góc nhìn kém lạc quan của nhà đầu tư về ngành này.
Việc ông Donald Trump đắc cử Tổng thống Mỹ được đánh giá là một biến số với thị trường chứng khoán nói chung và các doanh nghiệp xuất khẩu ở Việt Nam nói riêng khi ông có ý định tăng thuế nhập khẩu từ 10-20% đối với hàng hóa từ các nước khác, riêng Trung Quốc có thể áp thuế trừng phạt lên tới 60% hoặc cao hơn.
Mặc dù ban đầu Việt Nam có thể hưởng lợi từ xu hướng đa dạng hóa chuỗi cung ứng “Trung Quốc + 1”, nhưng đồng thời cũng sẽ phải đối mặt với áp lực cạnh tranh về giá tại thị trường Mỹ – thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, Chứng khoán Mirae Asset nhìn nhận.
Bên cạnh đó, Việt Nam có thể gặp bất lợi do các biện pháp bảo hộ của Mỹ nhằm ưu đãi các nhà sản xuất trong nước. Nguy cơ bị áp thuế đối với các sản phẩm có nguồn gốc từ Trung Quốc nhưng được sản xuất tại nước thứ ba cũng là điều đáng lo ngại.
Ví dụ điển hình là việc Mỹ từng áp thuế hơn 400% đối với thép nhập khẩu từ Việt Nam, với cáo buộc hàng hóa tạm nhập tái xuất khẩu sang thị trường Mỹ.
Đồng quan điểm, Chứng khoán BSC cũng đánh giá ngành thép Việt Nam sẽ bị ảnh hướng tiêu cực khi Mỹ đã bắt đầu điều tra nguồn gốc xuất xứ và áp thuế đối với các thép nhập khẩu từ các quốc gia lân cận như Mexico, Canada.
Thông thường thép Trung Quốc đi qua Việt Nam để xuất khẩu sang các thị trường lân cận như Mexico, Canada, từ đó gián tiếp vào thị trường Mỹ.
Còn Chứng khoán Agriseco cho rằng ngành này có thể chịu ảnh hưởng hai chiều từ chính sách thuế, ngắn hạn có thể tốt nhưng dài hạn kém tích cực do định hướng khôi phục ngành thép của Mỹ.
Phản ứng với việc Tổng thống Trump đắc cử, cổ phiếu ngành thép đã có tuần giao dịch ảm đạm khi các cổ phiếu lớn như HPG, HSG, NKG, TVN, SMC,… liên tục đỏ lửa.
Tỷ trọng xuất khẩu các doanh nghiệp ra sao?
Ông lớn số 1 ngành thép là Tập đoàn Hoà Phát (Mã: HPG) ghi nhận doanh thu từ thị trường nước ngoài đạt 36.200 tỷ đồng 9 tháng đầu năm, chiếm tỷ trọng 35% tổng doanh thu toàn tập đoàn và vượt con số của cả năm 2023. Song con số này vẫn chưa bằng doanh thu xuất khẩu của năm 2021 – năm bùng nổ về xuất khẩu của Hoà Phát trong bối cảnh đại dịch.
Nguồn: Tổng hợp từ báo cáo tài chính của Hoà Phát.
Hoà Phát xuất khẩu thép xây dựng, thép chất lượng cao để làm thép rút dây, lõi que hàn sang 30 quốc gia như Canada, Hàn Quốc, Nhật Bản, Singapore, Úc, Srilanka. Với thép xây dựng, tập đoàn xuất khẩu ra Đông Nam Á là chính.
Còn thị trường xuất khẩu chính của HRC của Hoà Phát là EU, Mỹ, Đông Nam Á, Mexico. Với việc Khu liên hợp Dung Quất 2 đi vào hoạt động năm 2025, tập đoàn đặt mục tiêu đa dạng hóa hơn nữa khách hàng xuất khẩu của HRC sang Trung Đông, châu Phi và Nam Mỹ.
Trong quý III, sản lượng tiêu thụ HRC của Hoà Phát tăng 4% so với cùng kỳ lên 739.000 tấn song sản lượng xuất khẩu giảm 42% do nhu cầu tại thị trường châu Âu giảm.
Tân tổng thống Mỹ sẽ là một biến số lớn cho các doanh nghiệp thép khi các chính sách còn mơ hồ. Dẫu thị trường xuất khẩu của Hoà Phát đa dạng song những chính sách của ông Trump sẽ ít nhiều tác động tới giá thép, cân đối cung cầu thị trường.
Ảnh minh hoạ: Nam Kim.
Ở lĩnh vực tôn mạ, Tập đoàn Hoa Sen (Mã: HSG) dẫn đầu thị trường tôn mạ nội địa và xuất khẩu. Từ 2020, thị phần xuất khẩu của Hoa Sen giảm từ 47% xuống 31% trong 2023, trong khi đó Nam Kim (Mã: NKG) và Tôn Đông Á (Mã: GDA) liên tục đẩy mạnh thị phần xuất khẩu trong giai đoạn này, đặc biệt là Nam Kim.
Trong đó, cơ cấu thị trường xuất khẩu của Hoa Sen chiếm hơn 15% ở Mỹ, 20% ở EU, ASEAN 22%.
Còn với Nam Kim, đơn vị này có tỷ trọng xuất khẩu chiếm gần 70% trong cơ cấu doanh thu và các thị trường chính tập trung ở EU và Bắc Mỹ. Dù chưa đánh giá tác động của Tổng thống Trump sau khi đắc cử thì nhiều đơn vị phân tích cũng dự báo hoạt động xuất khẩu của Nam Kim sẽ tiếp tục khó khăn do rào cản thương mại tại các nước nhập khẩu.
Trong buổi gặp mặt nhà đầu tư đầu tháng, lãnh đạo Tôn Đông Á cũng nhìn nhận trong năm 2025, thị trường nội địa sẽ khả quan hơn thị trường xuất khẩu khi các quốc gia xuất khẩu có xu hướng thực hiện phòng về thương mại. Do đó, Tôn Đông Á dự kiến nâng tỷ trọng đơn hàng nội địa lên 60% thay vì 50:50 như hiện tại.
Theo ước tính của VCBS, EU và Mỹ chiếm gần 80% tiêu thụ của Tôn Đông Á vì vậy các biện pháp phòng vệ thương mại sẽ tác động tới khả năng xuất khẩu của doanh nghiệp trong tương lai.
Ngoài ra, chuyên gia phân tích cho rằng rủi ro chính của Tôn Đông Á tới từ việc tiêu thụ quá tập trung vào Mỹ và EU và duy trì tỷ trọng kênh xuất khẩu quá lớn trên tổng tiêu thụ của doanh nghiệp (trên 65% tiêu thụ tôn mạ tới từ kênh xuất khẩu – so với mức 40-50% của HSG và NKG).
Chứng khoán BVSC dự báo xuất khẩu tôn mạ vẫn sẽ tiếp tục tăng trong 2025 nhưng mức tăng có thể sẽ thấp hơn so với 2024 do hành động áp thuế chống bán phá giá từ một số quốc gia lớn như EU, Canada, Mỹ,… đối với thép mạ Việt Nam.
Các doanh nghiệp tôn mạ đều kỳ vọng ở thị trường nội địa hơn với lực đẩy từ sự phục hồi của thị trường bất động sản và việc áp thuế chống bán phá giá thép mạ từ Trung Quốc và Hàn Quốc sẽ giúp tăng sức cạnh tranh về giá cho các doanh nghiệp trong nước.
