Thật đáng tiếc là xảy ra rất nhiều trường hợp, trong đó các nhà đầu tư các nhân, hay thậm chí các quỹ đầu tư cũng thất bại thảm hại. Họ phải gánh khoản lỗ quá lớn dẫn đến thất nghiệp, phá sản.
Lý do ở đây là: Họ không quản lý được rủi ro của mình. Tôi muốn tránh điều này và bạn cũng vậy.
Để quản lý tốt được rủi ro, điều quan trọng nhất tôi phải làm là luôn có ý thức về khả năng tôi sẽ mất bao nhiêu tiền nếu thị trường ngược lại những gì tôi tính toán. Và nếu cần, tôi còn tính xem mức thua lỗ mà mình gánh được khoảng bao nhiêu.
Đánh giá rủi ro không phải lúc nào cũng là môn khoa học chính xác
Tôi thường bắt đầu bằng cách xem các khoản mục đầu tư hiện có. Thường khi ngồi phán đoán xem một khoản đầu tư lỗ bao nhiêu không khác gì đoán mò. Thật khó tính ra con số cụ thể một cách khoa học,hợp lý nhất bởi các lý do sau:
- Áp dụng các diễn biến giá trong quá khứ không phải lúc nào cũng hiệu quả, vì nền kinh tế thay đổi không ngừng. Ví dụ, sau một đợt biến động thị trường mạnh, một số nhà đầu tư đã mua một lượng lớn cổ phiếu của công ty X vì nghĩ rằng chúng đã bị định giá thấp và sẽ có xu hướng tăng giá trong tương lai. Nhưng thực tế không phải vụ nào trong quá khứ, tương tự tình huống trên đều giống với phán đoán của các nhà đầu tư.
- Ngay cả trong những tình huống thông thường, vẫn có nhiều cái gọi là “tính biến động”, vì thị trường luôn trải qua các giai đoạn thăng trầm liên tục.
- Trong nhiều trường hợp, mức độ rủi ro tối đa theo lý thuyết chính là toàn bộ khoản đầu tư, bởi giá có thể tụt xuống mức 0. Nhưng khả năng này không mấy khi được tính đến bởi chúng ta không bao giờ trông đợi điều đó xảy ra trong quá trình đầu tư.
- Những phân tích bằng số liệu thống kê rất phức tạp thường không đầy đủ, đó là lý do của một vài chuyên gia có tiếng, có kinh nghiệm lâu năm trên thị trường nhưng vẫn không chiến thắng được thị trường.
Vì vây, ước tính mức tối đa của tôi đối với mỗi khoản mục đầu tư đều dựa vào cảm tính của tôi về những gì có thể xảy ra trong môi trường đầu tư bình thường áp dụng trong giai đoạn bốn năm của năm năm.
Ví dụ, để tính toán rủi ro của các cổ phiếu chất lượng cao, tôi thường giả định rằng giá mỗi cổ phiếu chất lượng cao sẽ không giảm quá 25% trong bốn năm của giai đoạn năm năm. Như vậy cứ 100 triệu tôi đầu tư vào cổ phiếu chất lượng cao tôi dự tính sẽ mất đi 25 triệu đồng. Còn cổ phiếu của các công ty nhỏ hơn thường rủi ro hơn. Nên tôi giả định mức giảm giá là 50%, tức là tôi đầu tư 100 triệu để mua cổ phiếu đó, tôi sẽ có thể mất đi một nửa số tiền.
Với công việc ước tính như vậy, đối với mỗi khoản mục đầu tư, tôi đã có thể tính toán thêm vào mức tổng rủi ro của mình là bao nhiêu. Rồi ước tính tiếp xem tôi có thể lỗ mất bao nhiêu trong những tình huống hợp lý- tức là 4 năm trong một giai đoạn. Nhưng tình hình có thể tồi tệ hơn thế. Trong vòng 5 năm thì sẽ có một năm tồi tệ, vì vậy tôi phải chuẩn bị tinh thần chấp nhận lỗ nặng hơn dự tính.
Chính vì vậy, tôi giả định thêm rằng mình có thể lỗ nặng là gấp đôi lượng tính toán ban đầu.
Tôi đánh giá tổng mức rủi ro như thế nào?
Nếu tôi có rất nhiều các khoản mục đầu tư khác nhau và giá cả của chúng tương đối độc lập thì có thể hi vọng một cách hoàn toàn hợp lý rằng sẽ không có chuyện tất cả cùng thua lỗ một lúc. Nhưng cũng nên cẩn thận, một số quỹ đầu tư lớn đã thất bại thảm hại vì không đánh giá đúng mức độ tương quan của các khoản mục đầu tư.
Mách nhỏ bạn một số chiến lược đánh giá tổng mức rủi ro mà tôi áp dụng:
- Đối với mỗi khoản mục đầu tư hãy đánh giá mức độ thua lỗ trong điều kiện môi trường đầu tư bình thường.
- Hãy tính gấp đôi mức thua lỗ
- Cộng thêm các khoản lỗ có thể xảy ra rồi trừ đi một lượng nhất định nếu nó được đảm bảo việc đa dạng hóa đầu tư.
Quan điểm của tôi khi bước vào thị trường chứng khoán là phải biết chấp nhận các mức rủi ro của thị trường. Nhất thiết bạn phải có khả năng chịu được các khoản lỗ vì thị trường có thể diễn biến xấu bất cứ lúc nào. Vì vậy, hãy chọn một quy mô đầu tư phù hợp với khả năng của mình để đảm bảo có thể quản lý được mức lỗ dự tính.
Với một chiến lược đầu tư đúng, bạn có thể áp dụng những gì tôi vẫn thường xuyên khuyên các nhà giao dịch chứng khoán nên làm đó là “ duy trì cuộc chơi”. Đừng quá mạo hiểm!
NHỮNG RỦI RO KHI ĐẦU TƯ CHỨNG KHOÁN
Đây là một chủ đề quan trọng hàng đầu nhưng lại ít được giới “chuyên gia” cũng như các “nhà đầu tư” quan tâm, thậm chí có nhiều quan điểm sai lầm nguy hại.
Có nhiều cách phân loại rủi ro, nhưng chúng tôi muốn nhấn mạnh vào một số rủi ro quan trọng dưới đây mong giúp các nhà đầu tư hiểu rõ bản chất của lợi nhuận kỳ vọng luôn đi kèm với những rủi ro.
Nhờ đó mà chúng ta có thể kiềm chế cảm xúc, xây dựng tư duy logic, tránh những lo sợ hay hi vọng thái quá theo vòng xoáy cuồng loạn của đám đông trên thị trường đầu cơ chứng khoán.
- Rủi ro xảy ra do yếu tố chủ quan từ chính nhà đầu tư hoặc đơn vị phụ trách đầu tư.
- Rủi ro xảy ra do yếu tố nội tại của doanh nghiệp được đầu tư có những thay đổi khó lường.
- Rủi ro bên ngoài tác động trực tiếp đến hoạt động của doanh nghiệp.
- Rủi ro bên ngoài tác động gián tiếp đến doanh nghiệp và quá trình đầu tư.
Dưới dây, chúng tôi chỉ nêu một số nội dung sơ lược để các bạn hiểu về những rủi ro không chỉ trong đầu tư chứng khoán mà còn ở bất kỳ hoạt động đầu tư, kinh doanh nào khác.
RỦI RO XẢY ĐẾN DO YẾU TỐ CHỦ QUAN TỪ ĐƠN VỊ PHỤ TRÁCH ĐẦU TƯ
Hoạt động đầu tư cần nguồn lực và thời gian nghiên cứu doanh nghiệp một cách thấu đáo, kỹ lưỡng, toàn diện. Nhưng bản thân đơn vị phụ trách đầu tư không đủ khả năng tiến hành toàn bộ các công việc như vậy với hàng ngàn doanh nghiệp khác nhau, khiến cho sự thấu hiểu về doanh nghiệp còn hạn chế, sai lệch, không đủ thông tin và thiếu phân tích chính xác trước khi ra quyết định đầu tư.
Không những vậy, nhiều nhà đầu tư còn không bỏ thời gian nghiên cứu tìm hiểu về doanh nghiệp mình bỏ vốn, không hiểu doanh nghiệp kinh doanh lĩnh vực gì, tình hình tài chính ra sao, lãnh đạo là ai. Thay vào đó, họ dành thời gian vào việc dùng các công cụ thần bí để tiên đoán xem hàng trăm nghìn nhà đầu tư khác ngày mai sẽ mua hay bán cổ phiếu, thị trường sẽ tăng hay giảm, …
Đây là rủi ro dễ gặp phải, không chỉ đối với các cá nhân mà cả đối với các công ty, quỹ đầu tư lớn, uy tín.
RỦI RO XẢY RA DO YẾU TỐ NỘI TẠI CỦA DOANH NGHIỆP ĐƯỢC ĐẦU TƯ
Bản thân quá trình kinh doanh của bất kỳ doanh nghiệp nào cũng luôn chứa đựng những rủi ro, các rủi ro này thường được mô tả chi tiết trong Bản cáo bạch (Quy định bắt buộc chuẩn bị cho quá trình niêm yết).
Chúng tôi tạm phân ra làm một số loại rủi ro chính như sau:
– Rủi ro về nhân sự: rủi ro về đạo đức, trình độ của ban lãnh đạo, những xung đột nội bộ và xung đột lợi ích với các bên liên quan, rủi ro về nguồn nhân lực, …
– Rủi ro trong hoạt động kinh doanh: các vấn đề về nguyên liệu, sản xuất sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ, công tác marketing và bán hàng, khả năng cạnh tranh, …
– Rủi ro trong hoạt động tài chính: cơ cấu vốn mất cân đối, nợ xấu, tồn kho, vấn đề về khả năng thanh toán, …
Mỗi doanh nghiệp có những rủi ro riêng, một vài rủi ro có ảnh hưởng rất lớn, gây biến động mạnh đến hoạt động kinh doannh. Các nhà đầu tư phải tiến hành nghiên cứu kỹ lưỡng để nắm bắt những rủi ro quan trọng đối với từng doanh nghiệp, từ đó cân nhắc để ra quyết định có nên đầu tư hay không. Nhưng đôi khi, có những yếu tố rủi ro mới, tác động lớn xuất hiện mà chính Ban lãnh đạo doanh nghiệp cũng không thể lường trước được hoặc một số giải pháp khắc phục được ban lãnh đạo nêu ra chỉ hạn chế được phần nào những rủi ro đó. Nếu vậy, với mỗi cá nhân hay tổ chức đầu tư, những người nằm ngoài doanh nghiệp, làm sao có thể phòng ngừa, và hạn chế những rủi ro này?
NHỮNG RỦI RO BÊN NGOÀI TÁC ĐỘNG TRỰC TIẾP ĐẾN HOẠT ĐỘNG CỦA DOANH NGHIỆP
Tùy đặc điểm về nhân sự, tài chính và hoạt động kinh doanh của từng doanh nghiệp, mà những ảnh hưởng từ các yếu tố bên ngoài có thể gây tác động ở mức độ khác nhau. Chẳng hạn, với một cơ cấu vốn thiên về vay nợ, yếu tố lãi vay sẽ ảnh hưởng rất lớn tới kết quả kinh doanh, hay các doanh nghiệp sản xuất thâm dụng lao động thì vấn đề về tăng lương tối thiểu, các chính sách bảo hiểm cho người lao động sẽ ảnh hưởng rất lớn đến doanh nghiệp, một số khác lại chịu ảnh hưởng rất mạnh từ biến động giá dầu như các doanh nghiệp vận tải, dầu khí.
Đây thường là những rủi ro mang tính đặc thù ngành, ảnh hưởng lớn và trực tiếp đến toàn bộ ngành nghề, lĩnh vực mà doanh nghiệp đang hoạt động, mỗi lĩnh vực lại chịu những rủi ro khác nhau. Bởi vậy, một số quan điểm đầu tư cho rằng, các nhà phân tích hay nhà đầu tư cá nhân chỉ nên hoạt động trong một hoặc một số lĩnh vực mà mình có lợi thế về chuyên môn, kinh nghiệm cũng như các mối quan hệ, để có thể hiểu và kiểm soát tốt nhất những rủi ro “trong vòng tròn khả năng” của mình.
Tuy nhiên, một yếu tố rủi ro đặc thù ngành tác động đến từng doanh nghiệp trong ngành lại ở mức độ khác nhau. Khả năng chủ động phòng ngừa và hóa giải các rủi ro này của mỗi doanh nghiệp cũng là khác nhau. Theo chúng tôi, đây chính là yếu tố vô cùng quan trọng và cốt lõi để loại bỏ đối thủ cạnh tranh và tạo nên những doanh nghiệp hàng đầu. “Vượt qua khó khăn giúp sẽ chúng ta mạnh mẽ hơn” chính là như vậy!
RỦI RO BÊN NGOÀI TÁC ĐỘNG GIÁN TIẾP ĐẾN HOẠT ĐỘNG CỦA DOANH NGHIỆP
Chiến tranh luôn là một trong những đề tài nóng, được báo chí nhiệt tình khai thác và thổi phồng, các trang tài chính cũng không ngoại lệ. Nhiều “nhà đầu tư” còn lo cho nguy cơ chiến tranh hơn bất kỳ nhà quân sự hay chính trị có vai trò ảnh hưởng trực tiếp nào khác. Những mối lo lắng lan truyền với tốc độ internet, có thể gây ra làn sóng bán tháo mạnh mẽ – mặc dù trên thực tế chưa có một phát súng hay tác động trực tiếp nào đến doanh nghiệp hoặc nền kinh tế.
Cũng giống như vậy, trong suốt giai đoạn nền kinh tế Việt Nam và thị trường chứng khoán phục hồi từ đáy suy thoái vào năm 2013 đến nay, hàng loạt những vấn đề nóng bỏng đã gây hoang mang cho các “nhà đầu tư” như: các vụ bắt giữ tội phạm tham nhũng, vấn đề biển Đông, nguy cơ chiến tranh Triều Tiên, Trung Đông, các sự kiện Brexit, bầu cử tổng thống Mỹ, “lo ngại về chu kỳ khủng hoảng 10 năm”, … đều gây ra tâm lý lo lắng, hoang mang và hoạt động bán tháo diện rộng không chỉ ở Việt Nam mà tại cả những “thị trường phát triển” trên thế giới.
Nếu đủ tỉnh táo và có một tầm nhìn dài hạn, chung tôi cho rằng, các nhà đầu tư thực thụ sẽ hoàn toàn thấy và tận dụng được cơ hội trong những mối “rủi ro khủng khiếp” này. Chúng tôi không phủ nhận những tác động thực sự trực tiếp hoặc gián tiếp từ những nhân tố trên tới hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp mà chúng ta đầu tư – nếu có. Khi đó, chúng tôi sẽ tiến hành lượng hóa mức độ ảnh hưởng và tiến hành từng biện pháp phòng ngừa cụ thể. Còn việc lo lắng thái quá sẽ chỉ làm chúng ta phân tâm, tạo cơ hội cho những kẻ đầu cơ trục lợi.
Chỉ mới trao đổi sơ bộ, chúng ta đã thấy đầu tư chứng khoán có quá nhiều rủi ro. Vậy tiền nhàn rỗi của chúng ta có nên đầu tư vào chứng khoán? Hay tìm một kênh đầu tư, kinh doanh nào khác để sinh lời mà có ít rủi ro? Liệu đầu tư vào vàng, bất động sản hay gửi tiết kiệm có an toàn không? Câu trả lời không hề dễ dàng và phụ thuộc nhiều vào hiểu biết, quan điểm, hoàn cảnh và lựa chọn của từng nhà đầu tư, vấn đề này chúng tôi sẽ bàn trong một bài viết khác. Dưới đây, Sơn Long xin đưa ra vài hình ảnh về một số kênh đầu tư để các bạn tự suy ngẫm.
Sổ tiết kiệm bốc hơi sau 30 năm.
BĐS Mỹ khủng hoảng 2007 và BĐS Việt Nam 2012 đóng băng
Chúng tôi cho rằng, rủi ro không chỉ có ở hoạt động đầu tư chứng khoán, mà tiềm ẩn ở mọi lĩnh vực kinh doanh, đầu tư khác, kể cả bạn không đầu tư thì mỗi năm bạn cũng phải chịu rủi ro từ lạm phát hay lãi suất thực âm. Chỉ có một chiến lược đầu tư thông minh, phương pháp quản trị rủi ro hiệu quả mới giúp chúng ta bảo toàn vốn và sinh lời từ số tiền mồ hôi dành dụm hàng tháng.
Nếu bạn tiếp tục, nhưng chưa có một chiến lược quản trị rủi ro khi đầu tư chứng khoán hiệu quả, hãy liên hệ với chúng tôi, chúng tôi sẽ giúp bạn. Hoặc các bạn có thể tham khảo phương pháp quản trị rủi ro trong đầu tư chứng khoán của chúng tôi tại đây. Chúng tôi sẽ còn quay lại nội dung này trong một vài bài viết sắp tới.
