Nội dung chính
Chứng khoán phái sinh: 3 yếu tố quan trọng trước khi đầu tư
“Chứng khoán phái sinh là gì”; “Có nên chơi chứng khoán phái sinh hay không” là những câu hỏi cơ bản đối với khá nhiều nhà đầu tư khi bắt đầu tìm hiểu và manh nha ý định làm giàu về hình thức đầu tư này…
Chứng khoán phái sinh là các công cụ tài chính mà giá trị của chúng phụ thuộc vào giá của một tài sản cơ sở. Tài sản cơ sở của chứng khoán phái sinh có thể là hàng hóa như nông sản, kim loại… hoặc công cụ tài chính như cổ phiếu, trái phiếu…
 |
Chứng khoán phái sinh quy định quyền lợi, nghĩa vụ của các bên tham gia hợp đồng đối với việc thanh toán hoặc chuyển giao tài sản cơ sở với một mức giá được thỏa thuận trước vào một thời điểm nhất định trong tương lai.
Yếu tố quan trọng khi đầu tư chứng khoán phái sinh
Nhìn chung, yếu tố quan trọng khi chơi chứng khoán phái sinh ở Việt Nam chính là việc xác định được xu hướng của chỉ số VN30.
Dưới đây là ba trường hợp sẽ minh họa về sự cần thiết này.
Trường hợp 1: Khi chỉ số VN30 trong xu hướng tăng tích cực và diễn biến của các chỉ số hợp đồng tương lai cũng vận động sát với chỉ số cơ sở các nhà đầu tư nên đặt lệnh Long and Hold, nghĩa là mở vị thế mua ở vùng giá tốt và giữ đến mục tiêu hoặc khi thị trường có tín hiệu đảo chiều giảm.
Trường hợp 2: Tương tự như trường hợp thứ nhất, khi thị trường rơi vào xu hướng giảm, các nhà đầu tư nên thực hiện lệnh Short and Hold, tức là mở vị thế bán ở vùng giá tốt và giữ đến vùng giá mục tiêu hoặc khi thị trường có tín hiệu đảo chiều tăng trở lại.
Trường hợp 3: Đây là trường hợp khó xác định nhất khi thị trường vận động Sideway với xu hướng đi ngang, lúc này nhà đầu tư nên hạn chế giao dịch và chờ thêm tín hiệu rõ ràng hơn từ thị trường, nếu thực hiện giao dịch nhà đầu tư nên canh thời gian mua bán chốt lời ngay trong phiên theo diễn biến trên thị trường.
Chứng khoán phái sinh: Nhận diện ưu và nhược điểm
Dù chỉ mới xuất hiện chưa đầy 3 năm, tuy nhiên thị trường chứng khoán phái sinh hiện đã và đang thu hút được khá nhiều các nhà đầu tư hiện nay. Một trong những nguyên của sự thành công này chính là nhờ các lợi thế nổi bật của hình thức đầu tư mới này…
Ưu điểm của chứng khoán phái sinh
– Phòng ngừa rủi ro biến động giá
Các sản phẩm phái sinh giúp các nhà đầu tư hạn chế được rủi ro khi tham gia đầu tư tài chính. Ngoài ra còn cung cấp cho các nhà đầu tư công cụ phòng vệ rủi ro biến động giá.
Những nhà đầu tư dự đoán được mức giá của một tài sản cơ sở sẽ tăng trong tương lai. Họ sẽ tham gia hợp đồng tương lai với giá tài sản cơ sở được xác định tại thời điểm hiện tại. Ngược lại, những nhà đầu tư đang có một lượng tài sản và dự đoán được mức giá sẽ giảm. Họ sẽ giảm thiểu rủi ro biến động giá bằng việc bán trước hàng hóa nhờ hợp đồng tương lai.
 |
– Giao dịch linh hoạt
Phương thức giao dịch chứng khoán phái sinh trên thị trường cơ bản khá giống với chứng khoán cơ sở. Tuy nhiên, công cụ này cho phép các nhà đầu tư trải nghiệm một số tính năng linh hoạt khác. Có thể kể đến như như tính năng bán khống, giao dịch T+0, chốt lãi/lỗ trong ngày…
– Tính thanh khoản cao
Chứng khoán phái sinh có tính thanh khoản cao hơn so với thị trường chứng khoán cơ sở. Do sản phẩm này được niêm yết và giao dịch tập trung trên Sở giao dịch chứng khoán. Bên cạnh đó, người mua và người bán là tập trung tạo khả năng thanh khoản cao. Việc định giá, khối lượng và giá trị giao dịch được công khai cũng giúp minh bạch các giao dịch.
– Số lượng phát hành/niêm yết
Nếu như trên thị trường cơ sở số lượng giao dịch phụ thuộc vào tổ chức phát hành thì trên thị trường phái sinh, số lượng chứng khoán phái sinh là không bị giới hạn mà phụ thuộc hoàn toàn vào nhu cầu của nhà đầu tư.
Chứng khoán phái sinh cũng có giới hạn vị thế, với nhà đầu tư chuyên nghiệp thì là 20.000 vị thế/ tài khoản, nhà đầu tư tổ chức là 10.000 vị thế và nhà đầu tư cá nhân là 5.000 vị thế.
– Bán khống chứng khoán
Nhà đầu tư có thể bán các chứng khoán phái sinh ngay cả khi không có tài sản cơ sở. Hay nói cách khác thị trường chứng khoán phái sinh cho phép các nhà đầu bán khống.
– Đầu cơ
Thị trường chứng khoán phái sinh có tính 2 chiều. Nhà đầu tư có thể kiếm được lợi nhuận cả khi thị trường đi lên và đi xuống nếu dự đoán đúng xu hướng của nó.
– Lợi thế đòn bẩy tài chính
Lợi thế đòn bẩy sẽ giúp các nhà đầu tư sở hữu được nhiều cổ phiếu với mức giá thấp. Nhà đầu tư chỉ cần ký quỹ một phần tài sản thế nhưng được giao dịch với cổ phiếu có giá trị gấp 7-10 lần số tiền ký quỹ.
Ví dụ: Nếu bạn phải mua cổ phiếu A với giá 100USD/1 cổ phiếu, song bạn hoàn toàn có thể sở hữu cổ phiếu A với giá chỉ 2USD/1 cổ phiếu bằng lợi thế đòn bẩy 1:50.
Nhược điểm chứng khoán phái sinh
– Rủi ro trong chiến lược đầu cơ
Đầu cơ là một trong những đặc điểm tạo sức hấp dẫn cho các sản phẩm chứng khoán phái sinh. Tuy nhiên, đầu cơ sẽ chỉ tạo ra lợi nhuận lớn khi dự báo (hay kỳ vọng) trùng với biến động giá tài sản cơ sở trong tương lai.
Trong trường hợp sự thay đổi về giá tài sản cơ sở trên thị trường không đúng với dự đoán. Tình trạng thua lỗ sẽ xảy ra và do tác động đầu cơ, mức độ thua lỗ sẽ lớn hơn rất nhiều so với số vốn ban đầu.
– Yêu cầu ký quỹ bổ sung
Cơ chế thanh toán của hợp đồng tương lai là thanh toán hàng ngày. Các khoản lỗ, lãi được hiện thực hóa hàng ngày và được phản ánh cụ thể ngay trên tài khoản ký quỹ của nhà đầu tư.
Các nhà đầu tư phải thực hiện ký quỹ bổ sung ngay khi số tiền trên tài khoản ký quỹ xuống bằng hoặc thấp hơn so với mức duy trì. Do đó, để tham gia vào chứng khoán phái sinh là nhà đầu tư phải có tiềm lực tài chính. Nếu không thực hiện ký quỹ bổ sung kịp thời khi có yêu cầu thì vị thế của nhà đầu tư sẽ đóng lại, gây thua lỗ, thậm chí có thể dẫn đến phá sản.
Chứng khoán phái sinh: Lướt sóng và “bí kíp” lướt sóng
Thị trường phái sinh là thị trường có nhiều biến động và biến động rất nhanh. Theo luận điểm đầu tư của Tiến sỹ Alexander Elder, không nắm được luật chơi, không nắm được cách phòng vệ rủi ro thì rất khó để nhà đầu tư có thể “làm nên đại sự”.
Nếu bạn chưa bao giờ giao dịch phái sinh thì khi nghe những nhận định: “95% người giao dịch trên thị trường chứng khoán phái sinh thua lỗ” hay “thị trường chứng khoán phái sinh là tội đồ làm chứng khoán cơ sở đỏ lửa” thì bạn sẽ tự nhủ với bản thân rằng: “Mình sẽ không bao giờ bước chân vào cái thị trường rủi ro đó, thà không được tiền còn hơn mất tiền ngu ngốc”.
 |
| Rất nhiều nhà đầu tư lướt sóng đã bị chính tâm lý lo sợ của bản thân “đánh gục” |
Vậy làm sao để có thể đứng trong số 5% những người chiến thắng? Làm sao để có thể lướt trên đầu những con sóng phái sinh?
Những người thua lỗ trên thị trường phái sinh thường có chung một tâm trạng:
“Tôi thật sự không thể ngăn nổi bước chân mình lại. Tôi biết rằng 95% người chơi phái sinh là thua lỗ, vậy mà tôi vẫn tin rằng mình sẽ nằm trong số 5% người chiến thắng kia. Tôi biết rằng ngày hôm nay tôi kiếm được 10 đồng nhưng ngày mai tôi cũng có thể bị thị trường lấy đi 20 đồng. Tôi biết rằng đồng tiền kiếm được từ mồ hôi nước mắt chả dễ dàng gì, vậy mà trên thị trường phái sinh, có lúc tôi không còn cảm giác sợ hãi khi mất tiền, để rồi mọi thành quả của tôi bị thiêu rụi trong chốc lát. Tôi đã thề với bản thân là sẽ kết thúc trò chơi này, nhưng rồi tôi lại tiếp tục… Tôi không biết giờ phải làm sao?”
Tôi tin rằng khi bạn quyết định chơi phái sinh tức là bạn đã hiểu, đó là trò chơi có tổng bằng 0. Khi bạn được, nghĩa là tại giây phút đó, có người khác đang mất. Còn khi bạn mất, có nghĩa là tại giây phút đó có người đang được. Đó chỉ là những trạng thái được – mất tạm thời. Bạn có biết vì sao có đến 95% nhà đầu tư thua lỗ không? Đó là vì có đến 95% nhà đầu tư không kiểm soát được cảm xúc của mình.
Phái sinh là trò chơi thử thách kiến thức quản lý tiền, kỷ luật vào/ra lệnh và khả năng kiểm soát cảm xúc nữa. Khi bạn trải qua những cảm xúc tồi tệ, khả năng thua lỗ càng tăng và làm tổn hại đến thành quả giao dịch. Bạn hãy giao dịch với thái độ nghiêm túc, điềm đạm, không được tùy tiện nóng vội.
Kiểm soát cảm xúc là thứ khó nhất. Nhiều khi vì quá tham lam nên bạn cuống cuồng mua đuổi; mua xong thì chỉ số giảm không phanh, rồi vì quá sợ hãi nên bạn bán tống bán tháo để đóng trạng thái với tình trạng thua lỗ nặng nề nhưng vừa đóng xong thì chỉ số lại tăng trở lại. Bạn phải làm sao để kiểm soát được cảm xúc của mình? Dưới đây là một số “bí kíp” quan trọng.
Dùng công cụ và kỷ luật để quản lý cảm xúc cá nhân
Hãy dùng công cụ và kỷ luật để giúp bạn quản lý cảm xúc. Bạn đã từng nghe đến công cụ Fibonacci Retracement hoặc lệnh điều kiện hoặc lệnh Stop Loss?
Fibonacci Retracement là công cụ mà các nhà phân tích kỹ thuật thường hay sử dụng để đưa ra các ngưỡng hỗ trợ và kháng cự. Bạn hãy xác định con sóng gần nhất, rồi dùng công cụ này kéo từ đỉnh tới đáy, hệ thống sẽ cho bạn các ngưỡng theo tỷ lệ từ 0%, 23,6%, 38,2%, 50%, 61,8%, 76,4%, 100%. Tại các ngưỡng này sẽ có những mức giá để bạn quyết định vào/ra.
Nếu thị trường đang trong xu hướng tăng (thể hiện ở đỉnh sau cao hơn đỉnh trước, đáy sau cao hơn đáy trước, số lượng dư mua lớn hơn số lượng dư bán) và mức giá đang ở ngưỡng trên của ngưỡng 50%, bạn có thể tự tin “long” để rồi có thể bán ở các ngưỡng phía trên tại 61,8%, 76,4% hay 100%.
Nếu giá đang ở dưới ngưỡng 50%, bạn có thể tạm thời quên đi xu hướng tăng trước đó, và nếu kết hợp quan sát khối lượng dư bán > khối lượng dư mua, bạn có thể tự tin với vị thế “short”, để rồi có thể “long” lại tại các ngưỡng phía dưới tại 38.2%, 23.6%, 0%.
 |
|
Dùng lệnh dừng lỗ hoặc lệnh điều kiện để kiểm soát rủi ro |
Với mỗi vị thế bạn đặt mới, bạn cần kèm theo lệnh Stop Loss (lệnh dừng lỗ). Lệnh Stop Loss là lệnh bán phía dưới giá trị thị trường khi bạn mua, hoặc lệnh mua ở phía trên giá thị trường khi bạn đang bán. Lệnh dừng lỗ sẽ giúp bạn không bị tổn thương mạnh khi gặp phải những cú đảo ngược giá. Nếu bạn “long”/mua tại ngưỡng 61,8%, tôi khuyên bạn nên đặt lệnh short điều kiện ở ngưỡng 50%. Nếu bạn đã short/bán tại ngưỡng 38,2% thì bạn nên đặt lệnh long điều kiện tại ngưỡng 50% để dừng lỗ. Ngưỡng 50% thường là ngưỡng không rõ xu thế, cả người mua và người bán đều phân vân, nên tốt nhất bạn chọn điểm dừng lỗ an toàn tại đó. Nếu bạn đặt lệnh dừng lỗ quá gần 1-2 giá, thì thường bạn sẽ bị rơi vào bẫy là khớp dừng lỗ xong, giá lại quay lại xu hướng ban đầu bạn nhận định. Nếu bạn đặt lệnh dừng lỗ quá xa 10 giá thì nó không có chức năng bảo vệ nhiều vì như thế bạn đã lỗ nặng nề.
Quy tắc 2 – 6%
Bạn cần xác định điểm dừng lỗ dựa trên 3 cơ sở sau:
– Thứ nhất ngưỡng hỗ trợ/kháng cự Fibonacci tiếp theo so với ngưỡng bạn đặt;
– Thứ 2 là số tiền lỗ không được vượt quá 2% tổng số tiền bạn đầu tư cho mỗi vị thế;
– Thứ 3 là số tiền chấp nhận có thể mất mà không ảnh hưởng nhiều đến tâm lý của bạn.
Từ số tiền bạn chấp nhận lỗ đó, bạn chia cho số lượng hợp đồng để ra được mức giá dừng lỗ hợp lý. 2% số tiền đầu tư là con số tối đa được phép để mất trong mỗi lần giao dịch, và 6% là số tiền tối đa được phép mất trong mỗi ngày giao dịch. Nếu 3 lần vào lệnh liên tiếp làm bạn lỗ, bạn cần dừng lại để kiểm tra lại hệ thống và tâm lý của mình.
Bạn có thể thay đổi điểm chốt lãi, nhưng đừng bao giờ nên thay đổi điểm dừng lỗ. Đó là nguyên tắc giúp bạn không bị thua lỗ nặng. Những khi nào không chắc chắn, đặc biệt trước giờ ATC, bạn đừng nên đặt cược để chống lại bản thân mình vì khi đến giờ ATC, giá được so khớp định kỳ, lệnh dừng lỗ của bạn sẽ không còn tác dụng.
Khi bắt đầu một vị thế, bạn cần có giá mục tiêu để chốt lãi và giá dừng lỗ. Tuân thủ đúng nguyên tắc sẽ giúp bạn có được tâm thế chủ động, vững vàng. Hãy kiên trì ghi chép lại nhật ký đặt lệnh mỗi ngày để biết được vì sao bạn lỗ, và rút kinh nghiệm cho mỗi lần thất bại. Giao dịch thành công cần dựa trên kiến thức, kỷ luật ,và tập trung. Hãy làm tốt những điều này, tôi tin bạn sẽ sớm hoàn thành được giấc mơ: “Tự do tài chính” của mình.
