Kể từ khi được con người biết đến và sử dụng, dầu khi luôn là nguyên liệu cơ bản và có tính ứng dụng cao nhất, giúp con người giải được bài toán về năng lượng và phát triển xã hội hiện đại như hiện nay, đây cũng là điểm giúp Hoa Kỳ trở thành siêu cường số 1 thế giới với hệ thống Petrodollars được hình thành năm 1971 dưới thời tổng thống Nixon.
Tuy nhiên, giá dầu không phải luôn cố định mà có xu hướng biến động dựa vào những thay đổi trong nền kinh tế, chính trị thế giới, như sự gia tăng mạnh sau chiến tranh vùng vịnh, hay giảm giá về mức âm vào thời dịch COVID-19 hay sau đó lại về lại đỉnh cao trên 120$/thùng sau khi Nga thực hiện chiến dịch quân sự dặc biệt tại Ukraina. Có thể thấy ngành dầu mỏ gắn chặt với biến động giá dầu và bị ảnh hưởng trực tiếp bởi các tác nhân bên ngoài do các xung đột tiểm ẩn hay các sự kiện địa chính trị lớn trên thế giới.
Còn ở Việt Nam, ngành dầu khí được hình thành kể từ những ngày đầu sau chiến thắng Điện Biên Phủ 1954 và rồi đẩy mạnh sau khi đất nước hoàn toàn giải phóng vào năm 1975 và từng có giai đoạn là ngành kinh tế mũi nhọn của đất nước và là trụ đỡ chính của nền kinh tế Việt Nam trước năm 2010 – 2014.
Tuy nhiên, theo thời gian, sự phát triển khoa học công nghệ và hội nhập sâu rộng của nền kinh tế cũng như sự sụt giảm sản lượng tại các mỏ khí truyền thống khiến ngành dầu khí giảm dần tỷ trọng trong cơ cấu kinh tế.
Với cấu trúc ngành phân tách rõ ràng, ngành dầu khi chia làm 3 khâu: Thượng nguồn, Trung Nguồn và Hạ Nguồn.
1. Thượng Nguồn: là hoạt động thăm dò tìm kiếm dầu khí, liên quan đến các doanh nghiệp như thăm dò khai thác (PVEP), khoan và dịch vụ khoan (PVD), xây lắp các công tình biển để khai thác (PVS), …
2. Trung Nguồn: hoạt động vận chuyện dầu khí và các chế phẩm đến nơi tiêu thụ, tiêu biểu như xây dựng đường ống vận chuyển (PVB), chuyển dầu qua tàu (PVT), thu gom, vận chuyển sản phẩm khí (GAS), …
3. Hạ Nguồn: Sử dụng sản phẩm dầu khí để sản xuất thành phẩm cuối cùng, như lọc hóa dầu (BSR), phân phối xăng dầu (PLX, OIL, …), sản xuất phân đạm (DCM, DPM), sản xuất điện (NT2, POW, …).
Tùy theo biến động của giá dầu và khí mà mỗi nhóm trong từng khâu sẽ có mức hưởng lợi khác nhau, ví dụ khi giá dầu biến động mạnh do một biến cố chính trị lớn (như Nga tấn công Ukraina vào tháng 2/2022 khiến giá dầu tăng mạnh làm tăng Crack Spread, nhờ đó khiến lợi nhuận BSR tạo đột biến lớn trong Q2/2022), hay nhóm phân đạm sẽ phụ thuộc vào giá dầu biến động để xác định giá khí đầu vào, từ đó ảnh hưởng đến kết quả kinh doanh cuối cùng trong năm, hay nhờ nguồn khí dồi dào ở khu vực miền Nam, các nhà máy điện khí thường được đặt ở đây như khu vực nhiệt điện Nhơn Trạch (ở Đồng Nai) hay khu vực nhiệt điện Ô Môn nằm tại Cần Thơ nhằm tiết giảm chi phí đường ống dẫn khí đến các nhà máy này.
Hoặc đôi khi là do chiến lược của PVN để gia tăng hoặc giảm mức đầu tư vào ngành.
Như giai đoạn năm 2014 – 2018 lúc giá dầu từ trên 100$/thùng rơi xuống quanh 40 – 60$/thùng nhờ sự phát triển mạnh của công nghệ dầu đá phiến ở Hoa Kỳ, hoạt động khai thác dầu khí bị ngưng trệ, từ đó khiến trữ lượng dầu sụt giảm mạnh và rơi vào tình trạng báo động, hệ số gia tăng trữ lượng bù vào sản lượng khai thác rơi về mức 0,54 lần (trong khi giai đoạn trước đó đạt quanh 1,5 lần). Chính vì thế năm 2019, PVN đẩy mạnh thăm dò để gia tăng trữ lượng với các dự án trọng điểm như Cá Voi Xanh, Tê Giác Trắng, Sư Tử Trắng – 2B …
Và thời gian gần đây là siêu dự án Lô B – Ô Môn được lựa chọn nhằm gia tăng trữ lượng dầu khí, hướng tới mục tiêu đảm bảo an ninh năng lượng của Việt Nam, nên giai đoạn 2019 khi giá dầu chưa nhiều biến động, các công ty ở khâu thượng nguồn như PVEP, PVD, PVS, cũng đã được hỗ trợ để gia tăng việc thăm dò, khoan tìm kiếm dầu khí nhằm giải bài toán nêu trên. Từ đây, có thể thấy sau lô B – Ô Môn, PVN sẽ vẫn phải tiếp tục đẩy mạnh thêm các dự án mới để xử lý câu chuyện gia tăng trữ lượng dầu khí, qua đó đẩm bảo an ninh năng lượng cho Việt Nam trong tương lai, và như thế, dù các dự án thăm dò, khoan có lỗ, đôi khi PVN vẫn sẽ phải thực hiện hiện để thực hiện mục tiêu trên.
Tất nhiên, ngoài định hướng chung, mỗi doanh nghiệp đều sẽ có những câu chuyện riêng, có thể note ngắn như sau:
PVD: nhu cầu và giá cho thuê giàn khoan tự nâng của PVD hiện vẫn duy trì ở mức cao. Tuy nhiên, điểm nhấn lớn nhất sẽ phụ thuộc giàn khoan nước sau PV Drilling V đang hoạt động ở Brunei với thời hạn hợp đồng kéo dài đến tháng 9/2025 và 2 lần tùy chọn gia hạn 2 năm/lần. Điểm rơi cuối năm 2025 sẽ ảnh hưởng kết quả kinh doanh dài hạn của PVD.
PVS: Cơ cấu tài chính an toàn với lượng tiền mặt ròng đạt 8.346 tỷ (tương đương tiền mặt ròng 17.400 đồng/cp) luôn là điểm mạnh lớn nhất của PVS. Tuy nhiên hoạt động kinh doanh có lợi nhuận chủ yếu phụ thuộc vào các công ty liên doanh liên kết cho thấy hiệu quả hoạt động của PVS không cao. Dù hưởng lợi trực tiếp từ dự án Lô B – Ô Môn, tuy nhiên, mức độ hưởng lợi và thể hiện kết quả sẽ là một ẩn số với PVS trong tương lai.
GAS: Với lượng tiền mặt ròng đạt 34.878 tỷ, GAS là một trong những doanh nghiệp có lượng tiền mặt nhiều nhất nhiều nhất thị trường, qua đó có sức khỏe tài chính cực kì lành mạnh.
Kết quả kinh doanh năm 2023 của GAS suy giảm do sụt giảm lượng khí tiêu thụ ở các nhà máy đạm, tuy nhiên, kì vọng từ lượng khí khô có giá thành thấp hơn từ Lô B – Ô Môn cũng như quy hoạch điện 8 thúc đẩy điện khí sẽ là những yếu tố tạo ra tăng trưởng dài hạn cho GAS.
PVT: Dòng tiền ổn định từ nguồn công việc ở các thành viên PVN giúp PVT có cơ cấu tài chính lành mạnh, thêm vào đó chiến lược mở rộng và trẻ hóa đội tàu giúp PVT tạo triển vọng tăng trưởng dài hạn, nhất là trong bối cảnh các xung đột chính trị toàn cầu xuất hiện ngày càng nhiều gây đứt quãng chuỗi cung ứng, qua đó tăng giá cước vận tải và tạo lợi nhuận đột biến cho PVT.
BSR: Cuộc đại tu khiến sản lượng năm 2024 dự kiến suy giảm 15% so với cùng kỳ, tuy nhiên, tạo động lực để BSR hoạt động ổn định 3 tới 5 năm tới. Với dòng tiền kinh doanh mạnh mẽ, BSR hiện có lượng tiền mặt ròng tích lũy tương đương 45% vốn hóa hiện tại, và tỷ lệ này sẽ tiếp tục gia tăng theo thời gian nhờ hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Ngoài ra, dự án mở rộng công suất đã được thông qua vào cuối năm 2023 với tổng vốn đầu tư 1,3 tỷ USD dự kiến sẽ là điểm nhấn lớn trong tương lai của BSR.
DCM: Doanh nghiệp đã hết khấu hao nhà máy Ure vào cuối năm 2023, hiện tại DCM chỉ còn khấu hao nhà máy NPK đến năm 2033. Cơ cấu tài chính lành mạnh với gần 9.700 tỷ tiền mặt ròng (chiếm gần 55% vốn hóa hiện tại) là điểm nhấn lớn của DCM, việc tăng cường M&A để gia tăng công suất cũng như sự đứt gãy giao thương Đông Tây do các xung đột Nga – Ukraina, Hamas – Israel hay tiềm năng mới là Israel – Iran sẽ là các điểm nhấn tạo biến động về giá phân Ure, qua đó tác động tích cực đến kết quả kinh doanh của DCM.
Nhìn chung, kể từ khi chiến tranh Nga – Ukraina bùng nổ, xu hướng Toàn cầu hóa đã sụp đổ trên phạm vi toàn cầu, các liên kết kinh tế truyền thống dần đứt gãy và thay thế bằng các liên kết mới có đặc thù địa phương hơn.
Với rủi ro xung đột Israel – Iran có thể bùng phát trong thời gian tới kết hợp triển vọng của ông Donald Trump có thể quay lại nắm quyền sau cuộc tổng tuyển cử Hoa Kỳ vào tháng 11/2024, rủi ro các cuộc thương chiến quay lại như giai đoạn 2016 – 2020 có thể xảy ra.
Trong bối cảnh địa chính trị bất ổn kể trên, ngành dầu khi luôn là ngành xương sống và chịu ảnh hưởng trực tiếp bởi các biến cố trên thị trường, chính vì vậy, hiểu rõ các doanh nghiệp trong ngành cũng chính là cách để chúng ta có thể tận dụng các mối “nguy” để tạo ra các “cơ” hội cho chính bản thân mình.
