Trung Quốc: Từ Đối Tác Thương Mại Hàng Đầu Tới Làn Sóng FDI Mới Đổ Bộ Vào Việt Nam
Cập nhật ngày 14/04/2025 – Biên tập bởi Chuyên gia Phân tích Kinh tế Quốc tế
Mục lục
- Mối quan hệ thương mại kỷ lục
- Nông sản Việt Nam chinh phục thị trường Trung Quốc
- Làn sóng FDI mới với chất lượng cao
- Chuyển dịch đầu tư sang công nghệ cao
- Phát triển kết cấu hạ tầng công nghiệp
- Triển vọng quan hệ kinh tế song phương
- Tác động đến kinh tế Việt Nam
- Chiến lược nâng cao hiệu quả hợp tác
Mối quan hệ thương mại kỷ lục
Năm 2024 đánh dấu một cột mốc quan trọng trong quan hệ thương mại Việt Nam – Trung Quốc khi tổng kim ngạch xuất nhập khẩu giữa hai nước đạt kỷ lục 205,2 tỷ USD, tăng thêm 33,3 tỷ USD so với năm trước đó. Con số này đưa Trung Quốc trở thành đối tác thương mại đầu tiên của Việt Nam thiết lập quy mô giao thương vượt ngưỡng 200 tỷ USD.
Cụ thể, trong năm 2024, xuất khẩu của Việt Nam sang Trung Quốc đạt 61,2 tỷ USD, trong khi nhập khẩu từ thị trường này là 144 tỷ USD. Bước sang quý I/2025, mối quan hệ thương mại này tiếp tục được duy trì với việc Việt Nam nhập khẩu từ Trung Quốc 38,1 tỷ USD hàng hóa và xuất khẩu sang thị trường này trị giá 13,2 tỷ USD.
Nhưng bạn có thắc mắc đâu là những mặt hàng chủ lực trong hoạt động thương mại này? Về phía Việt Nam, chúng ta xuất khẩu chủ yếu các mặt hàng nông thủy sản, dệt may, cao su, dầu thô. Ngược lại, chúng ta nhập khẩu từ Trung Quốc chủ yếu là máy móc, thiết bị công nghiệp, nguyên phụ liệu sản xuất và linh kiện điện tử.
Nông sản Việt Nam chinh phục thị trường Trung Quốc
Những năm gần đây, Trung Quốc đã mở rộng đáng kể danh sách nhập khẩu các mặt hàng nông nghiệp của Việt Nam. Hiện nay, có 14 mặt hàng nông sản được xuất khẩu chính ngạch sang thị trường 1,4 tỷ dân, bao gồm: sầu riêng, tổ yến, khoai lang, thanh long, nhãn, chôm chôm, xoài, mít, dưa hấu, chuối, thạch đen, măng cụt, vải và chanh dây.
Đáng chú ý, hai mặt hàng sầu riêng và thanh long của Việt Nam đặc biệt được người tiêu dùng Trung Quốc ưa chuộng, với lượng nhập khẩu chiếm khoảng 1/5 tổng lượng nông sản mà Trung Quốc nhập khẩu từ khu vực ASEAN.
Về mặt thủy sản, Trung Quốc cũng đang là thị trường xuất khẩu hàng đầu của Việt Nam. Riêng năm 2024, thị trường này đã chi hơn 1,7 tỷ USD để mua thủy sản của Việt Nam, tăng hơn 10% so với năm trước. Trong đó, hai mặt hàng chủ lực là cá tra và tôm, với riêng xuất khẩu tôm sang Trung Quốc đã thu về 843 triệu USD, tăng 39% so với 2023 theo số liệu từ VASEP.
Nhằm giảm nhập siêu và khai thác tốt hơn thị trường Trung Quốc, Bộ Công Thương Việt Nam đã đưa ra nhiều kiến nghị, bao gồm đẩy nhanh việc mở cửa thị trường nông sản, ký thỏa thuận khung về thương mại gạo, phối hợp thông quan tại cửa khẩu để tránh ùn tắc. Một trong những đề xuất cụ thể đã được triển khai là thành lập Văn phòng Xúc tiến thương mại tại Hải Nam và phối hợp xây dựng Trung tâm Giao dịch trái cây Trung Quốc – ASEAN tại Quảng Tây và Quảng Ninh.
Làn sóng FDI mới với chất lượng cao
Song song với tăng trưởng mạnh mẽ trong thương mại, đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) từ Trung Quốc vào Việt Nam cũng đang phát triển nhanh chóng. Trung Quốc hiện là quốc gia đầu tư lớn thứ ba vào Việt Nam trong năm 2024, chỉ sau Singapore và Hàn Quốc, với tổng vốn ký kết hơn 30,8 tỷ USD.
Đáng chú ý, các dự án đầu tư của Trung Quốc đã rộng khắp 19/21 ngành kinh tế và trải dài tới 55/63 tỉnh thành trên cả nước. Một nghiên cứu của VCCI cho thấy, hơn một nửa doanh nghiệp Trung Quốc tại Việt Nam tập trung vào hoạt động xuất khẩu (54%), khoảng 50% cung cấp sản phẩm cho các doanh nghiệp FDI khác ở Việt Nam và 45% cung cấp sản phẩm, dịch vụ cho doanh nghiệp Việt Nam.
Liệu xu hướng này có tiếp tục phát triển trong những năm tới? Trong 3 tháng đầu năm 2025, đã có hơn 1,47 tỷ USD vốn đầu tư từ Trung Quốc đăng ký vào Việt Nam, tăng 68,5% so với cùng kỳ 2024. Dù các nhà đầu tư Trung Quốc chỉ đứng thứ 3 về vốn, nhưng nếu xét về số dự án, thì nước này hiện đang dẫn đầu.
Chuyển dịch đầu tư sang công nghệ cao
Một trong những điểm nổi bật trong làn sóng FDI mới từ Trung Quốc là sự chuyển dịch về chất lượng đầu tư. Nếu trước đây, các doanh nghiệp Trung Quốc vào Việt Nam chủ yếu hoạt động trong các ngành may mặc, da giày, đồ gỗ, chế biến thực phẩm, đồ gia dụng, thì những năm gần đây đã có xu hướng chuyển dịch sang các ngành công nghiệp kỹ thuật cao, công nghệ, linh kiện, phụ tùng cho sản xuất công nghiệp, điện tử, năng lượng xanh, xe điện, thương mại điện tử.
Một số dự án tiêu biểu của các nhà đầu tư Trung Quốc tại Việt Nam bao gồm:
- Dự án Công ty TNHH Điện lực Vĩnh Tân 1 với tổng vốn đầu tư hơn 2 tỷ USD tại tỉnh Bình Thuận
- Dự án Chế tạo lốp xe radian tại Tây Ninh có tổng vốn đầu tư 1 tỷ USD
- Dự án Nhà máy Sản xuất sợi brotex Việt Nam, tổng vốn đầu tư 570 triệu USD tại Tây Ninh
Đầu năm 2025, Bắc Ninh đã đón thêm hai nhà máy linh kiện công nghệ cao từ doanh nghiệp Trung Quốc. Đó là dự án Nhà máy Victory Giant Technology Việt Nam của CTCP công nghệ Victory Giant (Quảng Đông, Trung Quốc) với tổng vốn đầu tư khoảng 520 triệu USD, chuyên nghiên cứu và phát triển, sản xuất, kinh doanh các loại bảng mạch sử dụng trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, trung tâm dữ liệu lớn, Internet công nghiệp, ô tô năng lượng xanh, công nghệ truyền thông thế hệ mới.
Cùng với đó là dự án nhà máy của Công ty TNHH Green Precision Manufacturing Việt Nam – một doanh nghiệp công nghệ cao của Trung Quốc chuyên nghiên cứu, thiết kế và sản xuất các linh kiện cấu trúc chính xác cho sản phẩm tiêu dùng điện tử như loa, điện thoại, máy tính bảng, thiết bị thanh toán điện tử. Dự án này có tổng vốn đầu tư hơn 120 triệu USD.
Phát triển kết cấu hạ tầng công nghiệp
Cùng với làn sóng FDI mới chất lượng cao hơn, Trung Quốc cũng đang tham gia sâu hơn vào việc phát triển kết cấu hạ tầng khu công nghiệp (KCN) tại Việt Nam. Hiện Việt Nam có 10 dự án đầu tư hạ tầng KCN do các nhà đầu tư Trung Quốc thực hiện, với tổng diện tích hơn 2.000 ha và tổng vốn đăng ký hơn 551 triệu USD.
Một số khu công nghiệp trọng điểm được Trung Quốc đẩy mạnh đầu tư gồm:
- KCN Vân Trung (Bắc Giang)
- KCN Thuận Thành (Bắc Ninh)
- KCX Linh Trung (TP.HCM)
Việc phát triển các khu công nghiệp này không chỉ tạo môi trường thuận lợi cho các doanh nghiệp Trung Quốc mà còn giúp thu hút thêm nhiều nhà đầu tư nước ngoài khác đến Việt Nam.
Triển vọng quan hệ kinh tế song phương
Quan hệ kinh tế Việt Nam – Trung Quốc đang cho thấy triển vọng tích cực trong những năm tới. Hôm 10/4/2025, trước thềm chuyến thăm cấp nhà nước đến Việt Nam của Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, bà Hà Vịnh Tiền – người phát ngôn Bộ Thương mại Trung Quốc nhấn mạnh rằng Việt Nam là điểm đến đầu tư nước ngoài quan trọng của Trung Quốc.
Theo đại diện Bộ Thương mại Trung Quốc, năm 2024, đầu tư trực tiếp của các công ty nước này vào Việt Nam đã vượt 2,5 tỷ USD, duy trì tốc độ tăng trưởng nhanh. Điều này cho thấy sự quan tâm ngày càng tăng của các doanh nghiệp Trung Quốc đối với thị trường Việt Nam.
Bạn có tự hỏi liệu đây là một xu hướng tạm thời hay sẽ tiếp tục phát triển trong tương lai? Những yếu tố như vị trí địa lý thuận lợi, môi trường đầu tư ngày càng cải thiện, cùng với các hiệp định thương mại tự do mà Việt Nam tham gia, đang tạo nên sức hút mạnh mẽ đối với các nhà đầu tư Trung Quốc, hứa hẹn một triển vọng hợp tác lâu dài.
Tác động đến kinh tế Việt Nam
Sự gia tăng đầu tư từ Trung Quốc đang mang lại nhiều tác động tích cực cho nền kinh tế Việt Nam:
- Tạo việc làm và chuyển giao công nghệ: Các dự án đầu tư mới, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ cao, không chỉ tạo ra nhiều việc làm cho người lao động Việt Nam mà còn góp phần chuyển giao công nghệ tiên tiến.
- Phát triển các ngành công nghiệp hỗ trợ: Sự hiện diện của các doanh nghiệp FDI Trung Quốc thúc đẩy sự phát triển của các ngành công nghiệp hỗ trợ, tạo cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
- Nâng cao năng lực xuất khẩu: Với 54% doanh nghiệp Trung Quốc tại Việt Nam tập trung vào xuất khẩu, điều này góp phần tăng cường năng lực xuất khẩu của Việt Nam, đặc biệt là trong các sản phẩm có giá trị gia tăng cao.
- Phát triển kết cấu hạ tầng: Đầu tư vào phát triển khu công nghiệp giúp cải thiện cơ sở hạ tầng, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh tế địa phương.
Tuy nhiên, cũng cần lưu ý rằng mối quan hệ thương mại hiện tại vẫn còn mất cân đối với việc Việt Nam nhập siêu lớn từ Trung Quốc. Đây là thách thức cần được giải quyết để đảm bảo sự phát triển bền vững của mối quan hệ kinh tế song phương.
Chiến lược nâng cao hiệu quả hợp tác
Để tận dụng tối đa cơ hội từ làn sóng FDI mới của Trung Quốc và cân bằng hơn trong quan hệ thương mại, Việt Nam cần thực hiện nhiều giải pháp đồng bộ:
- Đẩy mạnh xuất khẩu nông sản chất lượng cao: Tiếp tục đàm phán mở cửa thị trường cho các mặt hàng nông sản mới và nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng của các sản phẩm xuất khẩu.
- Thu hút đầu tư có chọn lọc: Ưu tiên thu hút các dự án công nghệ cao, thân thiện với môi trường, có tác động lan tỏa lớn đến các ngành công nghiệp trong nước.
- Tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp nội địa: Xây dựng các cơ chế khuyến khích doanh nghiệp FDI Trung Quốc hợp tác với doanh nghiệp Việt Nam, tạo điều kiện cho doanh nghiệp nội địa tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.
- Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao: Đầu tư vào đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng nhu cầu của các ngành công nghiệp mới, đặc biệt là trong lĩnh vực công nghệ cao.
- Cải thiện môi trường đầu tư: Tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, nâng cao tính minh bạch và hiệu quả trong quản lý đầu tư nước ngoài.
Như Thủ tướng Phạm Minh Chính đã nhấn mạnh trong cuộc gặp gỡ với các doanh nghiệp lớn của Trung Quốc vào tháng 2/2025, Việt Nam mong muốn các doanh nghiệp nước này tiếp tục đầu tư, lấy Việt Nam làm cứ điểm sản xuất – kinh doanh; qua đó, góp phần cùng Việt Nam phát triển kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, hướng tới phát triển nhanh và bền vững.
Về tác giả: Bài viết được phân tích và tổng hợp bởi chuyên gia kinh tế quốc tế với hơn 15 năm kinh nghiệm nghiên cứu về quan hệ thương mại và đầu tư giữa Việt Nam và các nước trong khu vực. Tác giả đã tham gia nhiều dự án nghiên cứu về tác động của FDI đối với phát triển kinh tế Việt Nam và xu hướng dịch chuyển đầu tư trong khu vực châu Á.
Bài viết này nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan về quan hệ thương mại và đầu tư giữa Việt Nam và Trung Quốc, dựa trên các số liệu và thông tin từ các nguồn chính thống.
Các bài viết liên quan:
- Phân tích chi tiết về xuất khẩu nông sản Việt Nam sang Trung Quốc
- Cơ hội từ làn sóng FDI mới trong lĩnh vực công nghệ cao
- Chiến lược giảm nhập siêu từ thị trường Trung Quốc
- Tác động của đầu tư Trung Quốc đến ngành công nghiệp Việt Nam
- Dự báo quan hệ thương mại Việt – Trung giai đoạn 2025-2030
