Ngân hàng Nhà nước vừa có thông báo lên tiếng về việc Bộ Tài chính Hoa Kỳ đưa 6 nền kinh tế vào danh sách theo dõi thao túng tiền tệ, trong đó có Việt Nam.
Theo Ngân hàng Nhà nước, ngày 07/11/2023, Bộ Tài chính Hoa Kỳ ban hành Báo cáo về “Chính sách kinh tế vĩ mô và ngoại hối của các đối tác thương mại lớn của Hoa Kỳ”, tiếp tục xác định Việt Nam không thao túng tiền tệ, đồng thời đưa ra nhận xét tích cực đối với kết quả điều hành chính sách tiền tệ, tỷ giá của Việt Nam.
Tại Báo cáo kỳ này, Bộ Tài chính Hoa Kỳ xem xét khả năng thao túng tiền tệ của các đối tác thương mại chính của Hoa Kỳ trên cơ sở ba tiêu chí:
Thứ nhất, thặng dư thương mại song phương với Hoa Kỳ.
Thứ hai, thặng dư cán cân vãng lai.
Thứ ba, can thiệp thị trường ngoại tệ một chiều, kéo dài.
Theo đó, Bộ Tài chính Hoa Kỳ đưa 06 nền kinh tế vào Danh sách giám sát, bao gồm: Trung Quốc, Đức, Malaysia, Singapore, Đài Loan và Việt Nam. Trong đó, Việt Nam vượt ngưỡng 2 tiêu chí là thặng dư thương mại song phương hàng hóa và dịch vụ với Hoa Kỳ (đạt 105 tỷ USD, vượt ngưỡng 15 tỷ USD) và thặng dư cán cân vãng lai (đạt 19 tỷ USD, tương đương 4,7% GDP, vượt ngưỡng 3% GDP).
Theo Reuters, Bộ Tài chính Mỹ cho biết Việt Nam trở lại danh sách giám sát vì thặng dư tài khoản vãng lai toàn cầu tăng lên 4.7% GDP trong giai đoạn giám sát. Kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam tăng mạnh trong vài năm gần đây khi các công ty chuyển một phần sản xuất từ Trung Quốc sang Việt Nam. Đồng thời loại Thụy Sỹ và Hàn Quốc ra khỏi danh sách giám sát vì chỉ vi phạm 1 tiêu chí trong 2 giai đoạn giám sát liên tiếp.
Trong thời gian qua, tại các cuộc làm việc song phương với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Bộ Tài chính Hoa Kỳ đánh giá cao công tác điều hành chính sách tiền tệ và tỷ giá của Việt Nam do đã thể hiện sự nghiêm túc của Việt Nam trong việc giải quyết các quan ngại của phía Hoa Kỳ và duy trì được sự ổn định thị trường tài chính, tiền tệ, kinh tế vĩ mô trong bối cảnh nhiều khó khăn, thách thức.
Tại Tuyên bố chung về nâng cấp quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện, Hoa Kỳ đánh giá cao những nỗ lực không ngừng của Việt Nam trong việc tiếp tục hiện đại hóa và tăng cường hơn nữa tính minh bạch của khuôn khổ điều hành chính sách tiền tệ và tỷ giá của Việt Nam, thúc đẩy ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm an toàn và lành mạnh của hệ thống ngân hàng.
Trên cơ sở quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện giữa hai nước, Ngân hàng Nhà nước sẽ tiếp tục phối hợp với các Bộ, ngành để duy trì hợp tác chặt chẽ và thiết lập các kênh trao đổi thường xuyên, có hiệu quả với Bộ Tài chính Hoa Kỳ; qua đó, tăng cường hiểu biết, thúc đẩy hợp tác, chia sẻ thông tin và kịp thời giải quyết các vấn đề phát sinh mà hai bên cùng quan tâm.
Trở lại danh sách giám sát tiền tệ, Việt Nam cần cải thiện xuất nhập khẩu
Trước tình trạng này, đa phần các chuyên gia đều cho rằng chưa có tác động nhiều đến kinh tế Việt Nam và có thể đưa ra một số chính sách để thoát khỏi danh sách này.
Cải thiện xuất nhập khẩu là vấn đề quan trọng nhất
PGS.TS. Đinh Trọng Thịnh – Chuyên gia kinh tế đánh giá, việc Mỹ đưa Việt nam vào danh sách giám sát tiền tệ, sẽ tạo ra một số vấn đề khó khăn hơn cho hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam cũng như cho việc điều hành chính sách tiền tệ.
Về phía Mỹ, phải xem xét nhiều yếu tố, mới đưa một quốc gia vào danh sách giám sát hay thao túng tiền tệ. Nếu một quốc gia có thặng dư cán cân thương mại với Mỹ lớn thì họ sẽ xem xét, và dĩ nhiên còn nhiều yếu tố nữa để đưa ra quyết định.
Rõ ràng, khi bị đưa vào danh sách giám sát tiền tệ sẽ gây khó khăn cho hoạt động xuất khẩu của Việt Nam. Mỹ sẽ xem xét kỹ hơn các điều kiện xuất khẩu. Việc ký kết hợp tác toàn diện với Mỹ sẽ có tác động tốt đến xuất khẩu. Tuy nhiên, nhập khẩu lại tăng ít, vì thế cho nên thặng dư thương mại lớn dần dần và Mỹ đã có cơ chế chính sách, khi thặng dư thương mại đến mức nào đó, sẽ đưa vào kiểm tra giám sát kỹ hơn. Đây là điều mà Việt Nam cần phải cải thiện trong cán cân thương mại.
Còn đối với thao túng tiền tệ, trước đây, Ngân hàng Nhà nước cũng đã có giải thích với các đối tác. Về cơ bản, Việt Nam đang giữ ổn định, chứ không phải phá giá VND, tạo ra lợi thế cạnh tranh.
Để cải thiện và đưa Việt Nam ra khỏi danh sách giám sát tiền tệ, vấn đề quan trọng là xuất nhập khẩu. Việt Nam xuất khẩu sang Mỹ rất mạnh, nhưng nhập khẩu lại ít. Vì thế, cho nên cán cân thương mại của Việt Nam quá lớn, do đó cần xem xét các mặt hàng nhập khẩu nào của Mỹ phù hợp với lợi ích kinh tế của Việt Nam, đặc biệt là các mặt hàng công nghệ cao, vì Mỹ là quốc gia có công nghệ nguồn trong máy móc thiết bị.
Tác động phần nào đến tâm lý nhà đầu tư FDI
TS. Nguyễn Hữu Huân – Giảng viên Đại học Kinh tế TPHCM (UEH) cho rằng thặng dư thương mại giữa Việt Nam và Mỹ đang rất cao. Nguyên tắc của Mỹ là phải cân bằng cán cân thương mại và các quốc gia khác, những quốc gia xuất siêu sang Mỹ thì sẽ cân nhắc đưa vào diện theo dõi hoặc thao túng tiền tệ.
Khi bị đưa vào giám sát tiền tệ, thực tế cũng chưa ảnh hưởng trực tiếp đến nền kinh tế, nhưng cũng ảnh hưởng một phần đến yếu tố tâm lý của các nhà đầu tư FDI. Những nhà đầu tư này cũng sẽ dè dặt nếu như sau này Việt Nam bị coi là thao túng tiền tệ thì Mỹ sẽ đưa ra một số biện pháp trừng phạt. Trong đó, sẽ có biện pháp hạn chế thương mại và hạn chế dòng vốn FDI như áp thuế chống bán phá giá, hoặc rào cản đối với Việt Nam nhằm kéo giảm thặng dư thương mại của Việt Nam xuống so với Mỹ…
Những điều này sẽ có tác động không tốt đến xuất khẩu cũng như thu hút nguồn vốn FDI của Việt Nam.
Để giải quyết vấn đề này, Việt Nam cần phải ưu tiên một số mặt hàng nhập khẩu của Mỹ, thay vì phải giảm xuất khẩu, thì cần ưu tiên tăng nhập khẩu hàng Mỹ để đảm bảo cán cân thương mại cân bằng.
Thêm nữa, cần cho phép tỷ giá hối đoái linh động hơn so với việc đang neo tỷ giá hối đoái so với USD như hiện nay. Biên độ dao động của tỷ giá có thể nâng lên theo dao động của thị trường, còn hiện nay tỷ giá đang được can thiệp để đảm bảo bình ổn tỷ giá VND/USD. Theo nguyên tắc, tỷ giá này phải thả nổi.
Thúc đẩy tổng cầu sẽ có tác động kép với Việt Nam
TS. Nguyễn Đức Độ – Phó Viện trưởng, Viện Kinh tế Tài chính – Học viện tài chính cho rằng thực ra trước đây Việt Nam đã vào danh sách giám sát và sau đó được đưa ra khỏi danh sách. Vừa qua, thặng dư thương mại của Việt Nam với Mỹ cũng khá lớn. Tuy nhiên, điều này cũng chỉ là tạm thời, vì hiện nay sức cầu trong nước tương đối yếu, nhập khẩu giảm mạnh, cho nên thặng dư thương mại tổng thể khá lớn.
Khi kinh tế phục hồi, thặng dư thương mại sẽ giảm xuống và Mỹ sẽ đưa Việt nam ra khỏi danh sách giám sát.
Việc cân bằng cán cân thương mại rất khó, còn phụ thuộc vào bối cảnh kinh tế trong nước và thế giới, nếu đẩy mạnh tổng cầu, có thể giúp cho nhập khẩu nhiều hơn về máy móc, thiết bị… sẽ giúp cho thặng dư giảm xuống.
Việc thúc đẩy tổng cầu sẽ giúp tăng trưởng kinh tế Việt Nam cao hơn và đồng thời được đưa ra khỏi danh sách giám sát tiền tệ.
