Các nhà lãnh đạo chính trị và kinh doanh hàng đầu đã cảnh báo về định giá cổ phiếu tăng vọt và khi bong bóng thị trường chứng khoán nổ tung sẽ gây ra mối đe dọa lớn nhất đối với nền kinh tế toàn cầu trong vòng 5 năm tới.
Các rủi ro kinh tế bao gồm khủng hoảng nợ, cú sốc hàng hóa và bất ổn giá cả là các rủi ro hàng đầu trong trung hạn, theo Báo cáo rủi ro toàn cầu hàng năm của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF).
Cuộc khảo sát được tiến hành trước thềm sự kiện Davos trực tuyến diễn ra vào tuần tới cho thấy bong bóng giá tài sản là rủi ro lớn nhất trong vòng 3 đến 5 năm tới, trong bối cảnh lo ngại đợt tăng giá cổ phiếu gần đây đã kéo định giá đi quá xa, đặc biệt là chứng khoán Mỹ.
Đại dịch được xem là rủi ro ngắn hạn lớn nhất và vũ khí hủy diệt hàng loạt là nỗi lo dài hạn lớn nhất. Cuộc khảo sát của WEF đã thu thập ý kiến phản hồi từ “các nhà lãnh đạo doanh nghiệp, chính phủ, xã hội dân sự và tư tưởng”.
Báo cáo cảnh báo rằng Covid-19 sẽ “rút ngắn nhiều năm tiến bộ trong việc giảm đói nghèo và bất bình đẳng, đồng thời làm suy yếu hơn nữa sự gắn kết xã hội. Mất việc làm, phân chia kỹ thuật số ngày càng rộng, tương tác xã hội bị gián đoạn và sự thay đổi đột ngột trên thị trường có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng và mất cơ hội cho một phần lớn dân số toàn cầu”.
Nhiều chỉ số chứng khoán đã có mức tăng mạnh trong năm 2020 bất chấp sự sụp đổ trong hoạt động kinh tế. Thị trường chứng khoán tiếp tục duy trì sự lạc quan về vắc xin và gói kích thích lớn từ các chính phủ và ngân hàng trung ương.
Những lo lắng về bong bóng hiện đang tập trung vào Mỹ và lĩnh vực công nghệ của nước này sau khi lập mức cao kỷ lục mới trong những tháng gần đây.
Một số nhà đầu tư hàng đầu bao gồm: Jeremy Grantham tại GMO và Mohamed El-Erian tại Allianz đã cảnh báo rằng, thị trường chứng khoán, đặc biệt là ở Mỹ đang đi vào lãnh thổ bong bóng sau khi nhanh chóng phục hồi sau cú đánh của đại dịch.
Khi bong bóng vỡ, giá cả trượt dốc và tác động có thể tràn sang nền kinh tế thực khi chi tiêu giảm và niềm tin sụt giảm.
Trước đó, cuộc khủng hoảng tài chính 2008 được kích hoạt bởi sự sụp đổ của bùng nổ giá nhà, trong khi cuộc suy thoái ở Mỹ vào đầu những năm 2000 là do bong bóng dotcom bùng nổ.
Tuy nhiên, một số nhà phân tích khác lại cho rằng có nhiều phương pháp định giá ít hữu ích hơn trong môi trường hiện tại và chỉ ra hy vọng phục hồi kinh tế nhanh chóng.
Mark Haefele tại UBS Global Wealth Management cho biết, thị trường “chắc chắn xuất hiện một số dấu hiệu bong bong ở một số khu vực”, nhưng ông lập luận rằng chứng khoán hiện không ở trong bong bóng.
“Việc định giá các chứng khoán có vẻ hợp lý hơn nếu chúng ta xem xét bối cảnh lãi suất thấp”, ông nói.
The Big Short và bài học làm thế nào để đặt cược vào bong bóng
Hiện giờ đang kinh doanh 1 chuỗi khách sạn ở quê nhà Ghana nhưng trong những năm 1990 Tony Yeboah từng là tiền đạo nổi tiếng thế giới, là một trong những cầu thủ ghi nhiều bàn thắng nhất ở giải Bundesliga và cũng từng chơi 2 mùa ở Leeds United.
Tại Anh, tên tuổi của ông gắn liền với bàn thắng tuyệt đẹp vào lưới đội Wimbledon mà hiện vẫn có thể xem lại trên YouTube. Đón bóng bằng ngực một cách thành thạo, ông tiếp tục dẫn bóng lắt léo xuyên qua hàng hậu vệ trước khi sút bóng vào đúng góc trên khung thành và ghi bàn.
Những bàn thắng tuyệt đẹp sẽ ở lại trong tâm trí khán giả lâu hơn nhiều so với trận đấu dù đó có là trận chung kết. Trong đầu tư cũng vậy. Thành công là kết quả tích tụ sau nhiều lần chiến thắng trước thị trường. Nhưng giao dịch khiến người ta nhớ mãi sẽ là cú đặt cược lớn đem về khoản lợi nhuận kếch xù.
Một trong số đó chính là “The Big Short“, cú đặt cược lớn chống lại các khoản nợ thế chấp dưới chuẩn ngay trước thềm khủng hoảng 2008 đã được tường thuật lại trong cuốn sách cùng tên của tác giả Michael Lewis.
Ở thời điểm hiện tại thị trường đang có diễn biến tương tự. Giá cổ phiếu tăng vọt cùng với làn sóng nhà đầu tư F0 hung hãn khiến từ “bong bóng” thường trực trên môi nhiều nhà đầu tư. Mới đây Aaron Brown (ĐH New York) và Richard Dewey (quỹ đầu cơ Royal Bridge Capital) đã thực hiện 1 nghiên cứu đào sâu “The Big Short” và rút ra 1 kết luận đáng chú ý.
Theo họ, cú đặt cược chống lại nợ dưới chuẩn có mức độ rủi ro cao hơn rất nhiều so với những gì vẫn được tường thuật lại. Họ cũng kết luận rằng cách giải thích 1 ý tưởng trading cũng quan trọng không kém so với bản chất của ý tưởng đó.
Trước tiên hãy nhắc lại một chút về khủng hoảng nợ dưới chuẩn. Thời kỳ giữa những năm 2000, giá nhà ở nhiều quốc gia phát triển đã tăng lên nhanh chóng. Tại Mỹ, các khoản vay thế chấp cũng tăng mạnh mà chủ yếu là những khoản nợ được giải ngân cho những người cho vay “dưới chuẩn” với mức xếp hạng tín dụng thấp. Rủi ro càng tăng lên khi các khoản nợ này được gộp lại và “đóng gói” thành các chứng khoán nhưng lại được xếp hạng AAA.
Cơn sốt nhà đất ở Mỹ khi đó có đầy đủ các dấu hiệu của 1 bong bóng: tiền rẻ, nợ tích tụ và niềm tin rằng chẳng có rủi ro nào cả. Nếu bạn nhận thức được đó là bong bóng, bạn sẽ đặt cược như thế nào?
Nhiều người thông minh biết rằng các trái phiếu dưới chuẩn sẽ có xác suất vỡ nợ cao hơn mức giá hoặc mức xếp hạng tín dụng của chúng.
Vì thế họ đặt cược chống lại phần rủi ro nhất trong nhóm tệ nhất. Họ tham gia các hợp đồng hoán đổi tín dụng (CDS) với các ngân hàng, những hợp đồng sẽ bảo vệ họ nếu như các trái phiếu này vỡ nợ. Năm 2007 và 2008, tỷ lệ vỡ nợ tăng lên và hợp đồng CDS được kích hoạt. Phần thưởng dành cho họ cũng ấn tượng như bàn thắng của Tony Yeboah.
Nhưng tại sao không có nhiều người đặt cược theo cách này? Theo Brown và Dewey, mức phí của các hợp đồng bảo hiểm CDS là khá cao, thêm vào đó CDS là công cụ có tính thanh khoản thấp.
Các nhà đầu tư đã tìm thấy những cách khác để đặt cược chống lại bong bóng. Một trong số đó là tránh vấn đề chi phí bằng cách mua chứng khoán dưới chuẩn có cấp độ rủi ro ít hơn (nhưng vẫn có lợi suất ở mức 2 con số), cùng lúc đó mua các CDS trên những trái phiếu AAA vốn có mức phí thấp hơn.
Khi bong bóng vỡ, tất cả các tài sản đều bị ảnh hưởng nhưng trong lúc chờ đợi thảm họa thì bạn vẫn có thể hưởng lợi. Có lẽ cách tốt nhất để kiếm lời từ bong bóng trong trường hợp này là mua trái phiếu thế chấp ở mức giá siêu rẻ sau khi bong bóng đã vỡ.
Nghiên cứu rút ra kết luận sự chắc chắn có thể là kẻ thù của bạn. Dù bạn biết chắc rằng có thứ gì đó không ổn, chỉ như vậy là chưa đủ để bạn có thể kiếm được tiền. Tính bấp bênh là phần quan trọng tạo nên huyền thoại The Big Short. Câu chuyện có thể đã diễn ra theo cách hoàn toàn khác. Nếu cú sút của Yeboah chỉ cao hơn 1 inch, ông đã không ghi được bàn thắng. Nhưng Yeboah không chỉ ăn may mà đó còn là kỹ năng. 1 tháng sau, ông có bàn thắng đẹp tương tự vào lưới Liverpool.
Chứng khoán đang khá gần với một thị trường bong bóng
Các thị trường chứng khoán đang không phản ánh đúng những rủi ro từ nền kinh tế vĩ mô như trước đây và điều này tạo nên rủi ro cho nhà đầu tư, theo giám đốc điều hành của một công ty đầu tư.
Theo David Sokulsky, Giám đốc điều hành và Giám đốc đầu tư Concentrated Leaders Fund, rất khó để lý giải được lý do cơ bản của đà tăng vừa qua của thị trường chứng khoán như chúng ta thường thấy và cách định giá của thị trường hiện nay.
Sau đợt bán tháo ồ ạt vào tháng 3 khi đại dịch Covid-19 càn quét toàn cầu, chứng khoán đã tăng mạnh bất chấp những lo ngại về kinh tế.
Vào hôm thứ Tư (10/6), David Sokulsky nói với CNBC rằng, các yếu tố về kinh tế và yếu tố cơ bản về doanh nghiệp đều không tốt như những gì thị trường chứng khoán thể hiện.
Jonathan Sheridan, chiến lược gia đầu tư tại công ty đầu tư Fiig của Úc cũng nhận xét tương tự. Dựa vào những dữ liệu kinh tế cơ bản, có rất nhiều rủi ro hiện tại trên thị trường và ông cho biết không nhìn thấy bất cứ lý do gì cho đà tăng của thị trường chứng khoán gần đây.
Ông Sokulsky cho biết: Thị trường đang bị thúc đẩy hoàn toàn bởi đầu cơ và thanh khoản dư thừa trong hệ thống. Các ngân hàng trung ương và chính phủ trên thế giới đã đưa ra các gói kích thích tài chính và tiền tệ khác nhau để hỗ trợ nền kinh tế khi virus tấn công trên toàn bộ nền kinh tế.
“Các nhà đầu tư tổ chức, các nhà quản lý quỹ và những người còn lại tham gia vào thị trường đang phản ứng như thế nào đối với thanh khoản dư thừa là một ẩn số. Thời điểm hiện tại tôi cho rằng, đang khá gần với một thị trường bong bóng như chúng tôi đã thấy từ năm 2000”, ông nói.
Ông cũng chỉ ra rằng, thị trường đang không hành xử theo cách đã từng làm trong quá khứ.
Bên cạnh đó, thị trường cũng không phản ứng với thông tin Bắc Kinh áp đặt luật an ninh quốc gia ở Hong Kong. “Nếu điều này xảy ra cách đây một năm, thị trường sẽ giảm từ 10% đến 15% trên tin tức này”, ông nói.
“Đây là lý do tại sao tôi cho rằng thị trường đang là một môi trường nguy hiểm, bởi vì tại thời điểm này, thị trường không phản ứng với bất kỳ rủi ro vĩ mô nào. Thay vào đó, các chuyển động của thị trường chủ yếu là sự thúc đẩy dựa trên thanh khoản từ các ngân hàng trung ương, nhưng điều đó sẽ không tồn tại mãi”, ông Sokulsky nói.
Jonathan Sheridan nhìn thấy khuynh hướng mất khả năng thanh toán của người dân có thể diễn ra, và đây là vấn đề mà ngân hàng trung ương không thể giải quyết được.
“Thực tế của việc tất cả những công việc bị mất và sự thu hẹp các hoạt động kinh tế sẽ tiếp tục, điều này có nghĩa sẽ có những vụ phá sản đáng kể trong các hoạt động kinh tế”, ông nói.
Sheridan khuyến nghị các nhà đầu tư nên cải thiện chất lượng danh mục đầu tư của mình để chuẩn bị cho những thách thức phía trước, và ông nhìn thấy sự phục hồi của lãi suất Tín phiếu Mỹ tiếp tục trong thời gian tới.
“Ngay cả khi chúng ta có sự phục hồi nhanh chóng nhưng thiệt hại cho nền kinh tế vẫn lớn hơn đáng kể so với giá chứng khoán tại thời điểm này. Đó là lý do tôi vẫn cho rằng xu hướng dài hạn của lãi suất tín phiếu kho bạc sẽ tăng giá”, ông nói.
Dấu hiệu bong bóng tại thị trường chứng khoán toàn cầu
Trạng thái hưng phấn kéo dài trên thị trường chứng khoán toàn cầu đã khiến giá cổ phiếu không ngừng leo dốc, đưa vốn hóa thị trường lên mức 21.000 tỷ USD kể từ mức thấp nhất vào tháng 3 cho tới nay.
Tuy nhiên, dưới góc nhìn kỹ thuật, các chuyên gia nhận định đã có dấu hiệu bong bóng tại thị trường tài sản này.
Trong hơn 2 tháng qua, thị trường chứng khoán toàn cầu được bao phủ bởi sắc xanh, ngay cả khi gặp nhiều trở ngại như đại dịch Covid-19 chưa được kiểm soát, xung đột Mỹ – Trung leo thang…
Dù thị trường trong cơn hưng phấn, vẫn tồn tại không ít ý kiến thận trọng với đà leo dốc này và từ đó tạo nên những tranh luận chưa có hồi kết.
Trong những phiên giao dịch gần đây, một số tín hiệu điều chỉnh của thị trường bắt đầu xuất hiện, khiến những ý kiến quan ngại có phần gia tăng.
Theo đó, chứng khoán châu Á có những phiên rung lắc, chứng khoán châu Âu xuống dốc nhẹ với chỉ số Stoxx Europe 600 giảm khoảng 1,6%. Tương tự, tại Mỹ, chỉ số S&P 500 cũng hạ sức nóng.
Thị trường chứng khoán toàn cầu đã leo trở lại mức từng đạt được trong tháng 2, thời điểm đại dịch Covid-19 chưa bùng phát ra bên ngoài Trung Quốc.
Đà tăng 42% của chỉ số MSCI ACWI (theo dõi chứng khoán tại cả thị trường phát triển và mới nổi trên toàn cầu) kể từ đáy tháng 3 cho tới nay là mức tăng tốt nhất trong cùng khoảng thời gian kể từ năm 2009.
Chưa kể, PE dự tính của chỉ số MSCI ACWI đang ở mức 20 lần, mức đắt đỏ nhất kể từ năm 2002.
“Đà tăng này có động lực chính từ gói hỗ trợ của chính phủ nhiều quốc gia trên toàn cầu nhằm tạo bệ đỡ cho tăng trưởng kinh tế hậu đại dịch. Tuy nhiên, đây cũng có thể là rủi ro chính gia tăng tính chất bất ổn trong ngắn hạn. Chúng tôi đang tiếp tục tự bảo vệ danh mục đầu tư của mình khi thị trường xuống dốc, ngay cả khi tìm kiếm cơ hội từ đà tăng hiện tại”, Paul Sandhu, người đứng đầu bộ phận tư vấn khách hàng và giải pháp đa tài sản khu vực châu Á – Thái Bình Dương của BNP Parisbas Asset Management chia sẻ.
Cùng chung quan điểm, Tai Hua, chiến lược gia trưởng thị trường châu Á tại JPMorgan Asset Management cho rằng: “Rủi ro điều chỉnh sẽ gia tăng nếu nhà đầu tư tiếp tục đặt cược vào đà hồi phục nhanh chóng của nền kinh tế, nhất là khi một số lĩnh vực dễ tổn thương hơn so với lĩnh vực khác trong bối cảnh chưa có vắc xin phòng bệnh và xung đột Mỹ – Trung căng thẳng hơn”.
Một số dấu hiệu chứng tỏ đà tăng có phần quá nóng là việc chỉ số MSCI các thị trường toàn cầu đã bước vào vùng quá mua kể từ đầu tháng 6, với một số chỉ số thuộc MSCI đã đạt mức cao nhất kể từ tháng 1/2020.
Đây được xem là dấu hiệu cho thấy thị trường bước vào xu hướng giá xuống (bear market). Bên cạnh đó, đà tăng của thị trường chứng khoán kể từ tháng 5 tới nay chủ yếu xuất phát từ thông tin về các gói hỗ trợ của chính phủ, thay vì dự báo lợi nhuận của doanh nghiệp cải thiện.
Trong khi đó, hoạt động đầu cơ đang tăng lên mức cao nhất trong ít nhất 20 năm qua, theo Sundial Capital Research Inc.
Các nhà đầu tư trong tuần trước đã mua khoảng 35,6 triệu hợp đồng quyền chọn mua cổ phiếu, tăng mạnh so với mức đỉnh gần nhất là 28,7 triệu hợp đồng trong tháng 2/2020.
“Nhà đầu tư đánh cược lớn vào việc giá đi lên. Diễn biến này thường có xu hướng dẫn tới lợi suất âm cho nhà đầu tư nhắm tới cổ phiếu thuộc chỉ số S&P 500 và các chỉ số khác trong khoảng thời gian vài tuần tới vài tháng sau đó”, Jason Goepfert, người sáng lập Sundial Capital Research chia sẻ.
Cụ thể, theo nghiên cứu của hãng, nếu 45% các vị thế mua đặt cược vào giá tăng, thường chứng khoán Mỹ sẽ giảm trung bình 3% trong 2 tháng tiếp theo và 15% trong năm.
Đáng chú ý, việc chuyển hướng từ cổ phiếu sang trái phiếu chính phủ để tự bảo vệ danh mục đầu tư cũng khó khăn trong thời điểm này, bởi lợi suất trái phiếu chính phủ đang ở mức rất thấp trên toàn cầu.
Với việc dòng tiền mới từ các nhà đầu tư nhỏ lẻ liên tục đổ vào, đà tăng nóng dẫn tới rủi ro bong bóng của chứng khoán là khó tránh khỏi.
Bong bóng chứng khoán là gì? Dấu hiệu bong bóng chứng khoán
Bong bóng tức là hiện tượng đầu cơ diễn ra phổ biến và giá cả vượt quá xa mức hợp lý của nó.
Bong bóng gồm nhiều thể loại: Bong bóng tài chính, Bong bóng kinh tế, bong bóng chứng khoán, bong bóng bất động sản, bong bóng vàng, bong bóng nông sản…
Ví dụ:
Bong bóng hoa Tulip năm 1636
Bong bóng chứng khoán Mỹ 1929
Bong bóng dot-com 1999 – 2000
Bong bóng chứng khoán Việt Nam 2006 -2007
Bong bóng bất động sản Việt Nam 2007-2008
Bong bóng chứng khoán Trung Quốc 2015
Dấu hiệu bong bóng chứng khoán
1.Dấu hiệu bong bóng chứng khoán dưới góc độ hành vi
Khi xảy ra bong bóng, giá cả của hàng hóa tăng trưởng rất nhanh. Khi đó truyền thông càng nhảy vào, càng ầm ĩ, nào là chàng trai nghèo tậu BMW, mua đất kim cương Hà Nội, triệu phú, tỷ phú thế giới nhờ đầu tư XYZ, giới uy tín tài chính, nhà nước “hô hào” kinh tế phát triển tốt, thành con rồng mới… và càng kích thích lượng người chơi mới tham gia để kiếm lời, những nhà đầu tư cũ lúc đầu dè chừng nhưng sau khi kiếm được tiền gấp rưỡi, gấp đôi… thì tái đầu tư, thậm chí có thể bơm thêm tiền vào nữa.
Khi đó khiến giá hàng hóa, cổ phiếu lại tăng nhanh chóng. Hãy thử nhắm mắt lại bạn chỉ có 1- 2 tỷ đồng, nhưng mỗi ngày mở mắt ra bạn có thêm 200 triệu bạn sẽ như thế nào? Rồi bạn kiếm 500 triệu, 5 tỷ…, khi đó rất nhiều nhà đầu tư mất ý thức rằng bong bóng đã xuất hiện.
Nếu dửng dưng đứng ngoài, bạn sẽ thấy họ điên cuồng như con thú hoang, nhưng nếu bạn là thành phần trong đó bạn sẽ luôn tin tưởng mình là người “tỉnh táo” và biết chớp thời cơ.
Ngoài ra, còn các yếu tố định giá khác, bạn xem ở phần dưới: Bong bóng chứng khoán Việt Nam 2007
2.Lý thuyết kẻ ngốc hơn
Chúng ta luôn bị hấp dẫn bởi mong muốn giàu nhanh, đổi đời; ngoài ra bởi lòng ghen tị, thấy người ta có khoai ăn cũng vác mai đi đào. Đó cũng là mảnh đất màu mỡ cho lý thuyết kẻ ngốc hơn xuất hiện.
Tôi đã từng nói chuyện với là vài người chơi coin, bitcoin, tiền số (Lúc này 1 bitcoin trên 5000 USD)… Nhiều người nhận định rằng, nó trước sau gì cũng vỡ, thậm chí về zero, thế mà họ vẫn đổ tiền vào. Rõ ràng, ở đây ý thức và hành động mâu thuẫn nhau, bởi đơn giản trong thâm tâm, họ tin mình sẽ rút chân ra đúng lúc, trước khi mọi sự sụp đổ. Ý tưởng X2, X4, thậm chí X10 tài sản trong thời gian ngắn, và đặt nụ hôn tạm biệt lên cái bong bóng trước khi nổ, thật sự rất sướng.
Với định hình tâm lý như vậy nhiều người sẵn sàng mua 1 tài sản với giá rất cao, với hi vọng bán cho một người khác với giá cao hơn rất nhiều (kẻ ngốc hơn). Trò chơi này giống kiểu chuyền than nóng, bong bóng sẽ tiếp tục phát triển cho đến khi gặp anh ngốc cuối cùng, kẻ ngốc nhất, ở Việt Nam được ví von là kẻ ngồi trên đọt.
Ví dụ, năm 1999 ở Mỹ, ngoại trừ công chúng yếu kiến thức về tài chính, ngay cả những người nhiều kiến thức cũng không thoát khỏi nó. Thực tế, hầu như các nhà quản lý quỹ đều biết thị trường chứng khoán đang được định giá quá cao nhưng họ không thể dừng lại – hay hiện tượng bong bóng chứng khoán đã xuất hiện. Bởi lẽ:
– Hệ thống tài chính mà họ tham gia khiến họ không thể rút chân ra.
– Sức ép của tâm lý thắng thua, điều gì xảy ra khi nhà nhà người người ăn bằng lần mà bạn ngồi ngoài? Bạn có đủ bản lĩnh để cổ đông của bạn rút tiền và đầu tư vào quỹ khác không? Dừng giai đoạn này đồng nghĩa với người khác nghĩ bạn là kẻ thất bại, Buffett năm 1999 bị đông đảo giới tài chính và công chúng gọi là “hết đát” (hết hạn sử dụng) khi ông nói KHÔNG với dot-com…
– Nhiều người trong số họ ảo tưởng nghĩ rằng mình sẽ nhanh chân hơn đám đông để thoát khỏi cuộc chơi trước khi mọi thứ sụp đổ. Đây là phạm trù tâm lý của lý thuyết kẻ ngốc hơn.
Nghiên cứu về tâm lý học: “Con người thường nghĩ mình thông minh hơn người khác” – Một mảnh đất màu mỡ cho “kẻ ngốc hơn” xuất hiện.
75% giáo viên nghĩ mình thuộc top 25% người dạy giỏi nhất.
19% người Mỹ nghĩ mình thuộc top 1% giàu nhất nước Mỹ.
Hầu hết nhà đầu tư chứng khoán nghĩ mình sẽ kiếm được tiền từ nó. Dù thực tế 90%-95% nhà đầu tư thua lỗ.
Để đánh giá sự tự tin thái quá, ta nghiên cứu về hiệu ứng tốt hơn mức trung bình. James Montier (2006) nhận thấy gần như 100% các nhóm quản lý tài chính được khảo sát tin rằng hiệu suất công việc của họ là trung bình hoặc tốt hơn (74% đánh giá tốt hơn).
Ai cũng tốt hơn, vậy ai tệ hơn?!
Odean (1998) chứng minh rằng nhà đầu tư quá tự tin, tin rằng họ giỏi hơn so với những người khác về khả năng chọn cổ phiếu tốt nhất, thời gian gia nhập và thoát ra khỏi thị trường thì trung bình kết quả của những NĐT đó lại thấp hơn so với thị trường!!!
Thực ra chính tâm lý “Tôi thông minh hơn” hay “sự tự tin thái quá”, và “tôi sẽ tìm được kẻ ngốc hơn” này là thủ phạm khiến đa số nhà đầu tư thua lỗ.
Ngoài việc thiếu kiến thức KHOA HỌC, chính niềm tin họ sẽ tìm được kẻ ngốc hơn khiến nhà đầu tư tham gia và tạo nên cơn sốt bong bóng… Khi bong bóng đổ vỡ thì dường như những nhà đầu tư tin rằng mình thông minh hơn, thoát ra đúng lúc chỉ biết “cầu hòa” là may lắm rồi.
Từ đây, dường như không phải NĐT không biết bong bóng chứng khoán là gì, hiện tại bong bóng hay không? Mà chính bản thân họ nghĩ mình thông minh hơn, và có thằng ngốc hơn & nên thoát kịp đúng lúc. Nhưng thực tế, hầu như đa số đều thoát không kịp. Và số phận thì bạn biết rồi.
Bong bóng chứng khoán Việt Năm năm 2007
Từ tháng 11/2006 đến hết tháng 1/2007, VN-Index đã bùng nổ gấp đôi. Một cái Tết rất rộn ràng, ai cũng có thể khoe chiến tích kiếm tiền đáng nể của mình.
Tháng 1/3/2017 báo cáo của IMF, dù khi đó HOSE có 107 mã, thị trường đang có 17 (16%) cổ phiếu có P/E lớn hơn 43,24 lần; 46 (43%) cổ phiếu có P/E lớn hơn 20 lần. Trong nhóm 17 cổ phiếu này, 7 mã có P/E trên mức 70 lần là: PVD, CII, KDC, VIP, FPT, BTC và HBC.
Giờ nhìn lại thấy 2007, TTCK Việt Nam quả là điên rồ, nhưng vào năm 2007, những người bình thường mới là “điên”, còn “người điên” kiếm ra tiền là người bình thường!
Dù Vn-Index xác lập đỉnh cao lịch sử ở mức 1170.67 điểm vào ngày 12/3/2017… nhưng Vn-Index vẫn đủng đỉnh đi trên dây tận 8 tháng đến tháng 11 mới có sự sụp giảm rõ ràng. Và giảm đến đáy còn 236.57 điểm giảm 80%. Hàng loạt cổ phiếu nằm sàn liên tục, bán cũng chẳng ai mua, nhiều mã giảm tới 90%-95%. Nhiều NĐT không có kiến thức KHOA HỌC đã phải trả giá, thua lỗ nặng nề.
Lưu ý: Khi cổ phiếu giảm 80% thì phải tăng 400% mới hòa vốn! Bạn phải chờ đến bao giờ!
Vậy làm sao để xác định“bong bóng”?
Có rất nhiều sự khác biệt giữa tình hình kinh tế hiện tại so với bong bóng “Dot com” năm 2000. Có lẽ sự khác biệt lớn nhất là thanh khoản. Năm 2000, Fed đã rút hết thanh khoản khỏi thị trường sau khi nhận thức rõ vấn đề “Y2K”. Hiện tại, thị trường đang đối mặt với những rủi ro rõ ràng hơn so với 20 năm trước, và đại dịch Covid-19 tiếp tục gây áp lực lớn tới thị trường.
Điểm chung của thị trường hiện tại so với năm 2000 là sự gia tăng vượt trội của các cổ phiếu ngành công nghệ, kèm theo bằng chứng về sự điên rồ của thị trường. 20 năm về trước, nếu các nhà đầu tư dù điên rồ cũng chỉ mua cổ phiếu của một công ty chưa tạo ra doanh thu và chưa tính đến lợi nhuận, thì ngày nay, họ thậm chí sẵn sàng giao tiền cho những công ty phá sản, và gần như chắc chắn, số tiền này sẽ được trả cho các chủ nợ.
Trong bối cảnh thị trường hiện nay, các dữ liệu về định giá hầu như không còn quan trọng. Nếu định giá thực sự có tác động tới các cổ phiếu công nghệ, chúng đã bị bán tháo từ lâu. Ngoài ra, thật kỳ lạ là cũng như năm 2000, có một số ngành trên thị trường lại không hề bị ảnh hưởng bởi cơn hưng phấn của nhà đầu tư.
Trong thời khắc khó khăn nhất, các “bong bóng” có thể trở nên khổng lồ hơn. Và điều quan trọng nhất cần phải để ý là các biểu đồ kỹ thuật, liên quan tới các bước giá trên thị trường. Trong một “thị trường bong bóng”, bạn bỏ tiền ra không có nghĩa là đầu tư vào một công ty; thay vào đó bạn đang đặt cược vào những hành vi theo đám đông của các nhà đầu tư khác. Những hành vi của nhà đầu tư được phản ánh qua các mẫu hình nến và biểu đồ, chứ không phải bảng cấn đối và định giá.
Những “bong bóng” nổi tiếng trong lịch sử lại có điểm chung giống nhau đến ngạc nhiên. Dưới đây là hai “bong bóng” trên thị trường chứng khoán lớn nhất mà tôi đã trải qua – chỉ số Nasdaq, đại diện cho các công ty công nghệ, đạt đỉnh vào tháng 3 năm 2000 và chỉ số Shanghai Composite A–share index, đạt đỉnh vào tháng 10 năm 2007. Ở đây tôi đã chuẩn hóa dữ liệu để 2 chỉ số này đạt đỉnh ở mức 100. Và sự tương đồng, cụ thể thời điểm bong bóng vỡ, xảy ra gần như cùng lúc:
Ông chỉ ra rất nhiều điểm tương đồng giữa hai tình huống và cho thấy rằng vào thời điểm khủng hoảng trước đây, các nhà đầu tư bị ảnh hưởng rất nhiều bởi cách mà thị trường vận động quanh vùng đỉnh lúc đó. Nếu lúc ấy giá hoàn toàn phá vỡ mức cao trước đó, thì đó được xem là vùng để vào lệnh mua. Điều đó xảy ra vào mùa thu năm 1999 khi những giao dịch đầu cơ tăng lên đáng kể. Tuy nhiên khi ấy giá không thể thực sự vượt qua đỉnh cũ, tạo mô hình 2 đỉnh vào tháng Ba năm 2000, thị trường đã lao dốc không phanh. Điều này xảy ra một lần nữa trong năm đó (xem lại biểu đồ đầu tiên) – và một lần nữa, khi chinh phục đỉnh không thành công sẽ liền dẫn tới đà bán tháo ồ ạt của các nhà đầu tư.
Dưới đây là những kết luận của Kaletsky, mà tôi hoàn toàn tán thành:
Vào thứ Tư ngày 10/6, chỉ số Nasdaq Composite đã vượt qua 2% so với mức cao trước đại dịch là 9817, được thiết lập từ 19/02, nhưng sau đó đã giảm mạnh. Nếu Nasdaq tiếp tục tăng vượt mức 10,000 điểm, lịch sử sẽ cho thấy một thị trường tăng giá sẽ tiếp tục và cổ phiếu của nhiều công ty không có giá trị nội tại sẽ tăng vọt lên mức khó tin. Mặt khác nếu sự bùng nổ điên rồ trên Nasdaq tạo mô hình 2 đỉnh, “bong bóng chứng khoán” hậu Covid có thể “xì hơi” rất nhanh chóng và chỉ số sẽ quay lại kiểm tra mức đáy hồi tháng Ba. Vậy đâu sẽ là kết quả? Tôi không chắc về câu trả lời, nhưng tôi chắc chắn rằng tâm lý thị trường, chứ không phải chính sách tiền tệ hay dữ liệu kinh tế, sẽ là quyết định câu trả lời.
Tới đây, nhiều bạn đọc sẽ không thích cách tôi thừa nhận rằng “tôi không chắc” hay “tôi không biết” điều gì sẽ xảy ra và trích dẫn bình luận của một đồng nghiệp cũng không chắc về tương lai. Vì thế chúng ta sẽ phân tích kỹ hơn về vấn đề này.
Bình thường, khi chúng ta phòng vệ rủi ro, chúng ta phòng vệ khả năng chúng ta sai. Nếu chúng ta rất rất thông minh, chúng ta sẽ hầu như không cần phòng vệ. Và cho dù nếu chúng ta sai lầm tin rằng chẳng có “bong bóng” trên thị trường chứng khoán, thì thật may mắn là cái giá bỏ ra cho việc phòng vệ rủi ro cho sai lầm đó lại không quá đắt đỏ.
Các nhà đầu tư cá nhân đang đổ tiền vào những cổ phiếu small – cap, ngay cả khi nội tại công ty rất tệ hại. Chúng là những công ty nhỏ với cổ phiếu kém thanh khoản và đã bị bán xuống, vì vậy những tin tức tiêu cực đã phản ánh xong vào giá (điều này không hỗ trợ bảo vệ bạn khỏi rủi ro các công ty này sẽ phá sản, nhưng ít nhất giúp bạn tránh khỏi tình trạng thông tin bất cân xứng khi mua cổ phần của một công ty tồi tệ trong giai đoạn bong bóng).
Trong giai đoạn bong bóng kéo dài nhiều tháng, những cổ phiếu như vậy sẽ tăng giá rất nhiều. Điều đó có nghĩa rằng các bạn chỉ cần nắm giữ một lượng vừa đủ cổ phiếu của các công ty này cũng đủ sức “gánh team” danh mục của bạn.
Nếu Nasdaq tăng mạnh trong vài ngày tới và không lặp lại mô hình 2 đỉnh như năm 2000 thì có lẽ bạn nên bình tĩnh và đặt số tiền nhỏ vào những cổ phiếu small-cap (và hãy chuẩn bị sẵn sàng bán khi mô hình 2 đỉnh xuất hiện). Nếu mô hình đó dược hình thành, sẽ không hợp lý khi giữ lại những cổ phiếu đó trong danh mục.
Các bạn có thể đúng khi cho rằng tôi mất trí. Mà thực ra thì đúng là chỉ có những người mất trí mới đang đẩy giá cổ phiếu ở thời điểm hiện tại. Vì vậy, hãy cẩn thận với những quyết định.
Bí quyết để không bị cuốn vào bong bóng chứng khoán?
Tôi xin mượn lời của Warren Buffett nói vào thời điểm 2010, để chốt bài viết này.
“Người thầy cũ của tôi – Ben Graham khoảng 50 năm trước đã nói một điều khiến tôi nhớ đến tận bây giờ và ngày càng thấy đúng. Ông ấy nói: ‘Con sẽ gặp nhiều rắc rối khi đầu tư dựa trên một giả thiết có lý hơn so với một giả thiết phi lý’”.
“Khi thị trường đi lên ai cũng là chuyên gia, khi thị trường đi xuống mới biết ai đang tắm truồng”.
Chúc bạn đầu tư thắng lợi.
