Một trong những nguyên nhân giúp lợi nhuận ngân hàng tăng vọt trong nửa đầu năm nay là tín dụng tăng trưởng cao, nhất là các nhà băng đẩy mạnh cho vay nhỏ lẻ.
Tích tiểu thành đại
Trong nửa đầu năm 2022, VIB ghi nhận tổng thu nhập hoạt động hơn 8.700 tỷ đồng, trong đó thu nhập lãi thuần đạt 7.200 tỷ đồng, tăng 26%; lợi nhuận trước thuế hơn 5.000 tỷ đồng, tăng 27% so với cùng kỳ năm 2021.
Để đạt được mục tiêu lợi nhuận kỳ vọng hàng năm, VIB cho biết, suốt hơn 5 năm qua, Ngân hàng thuộc nhóm có mức tăng trưởng tín dụng bán lẻ cao hàng đầu thị trường. Tính đến hết quý II/2022, VIB nằm trong top đầu về thị phần cho vay ô tô và bảo hiểm nhân thọ trên toàn quốc. Bên cạnh đó, VIB tiếp tục được đánh giá là một trong những nhà băng có tốc độ tăng trưởng thẻ tín dụng nhanh nhất và chi tiêu trên thẻ cao nhất.
Thực tế, việc đẩy mạnh bán lẻ, cho vay phân tán sẽ đem lại biên lãi ròng (NIM) cao trong hoạt động cho vay của ngân hàng. Vì vậy, chiến lược của nhiều nhà băng đã chuyển dần từ tín dụng bán buôn sang bán lẻ.
Tính đến cuối tháng 6/2022, tổng dư nợ tín dụng tại ngân hàng mẹ Techcombank đạt 421.200 tỷ đồng, tăng 8,5% so với cuối năm 2021. Trên báo cáo tài chính hợp nhất, dư nợ cho vay khách hàng cá nhân tăng 59% so với cùng kỳ năm ngoái, đạt 205.400 tỷ đồng và chiếm gần 47% danh mục tín dụng của Ngân hàng. Ngoài ra, dư nợ cho vay khách hàng doanh nghiệp vừa và nhỏ của Techcombank đạt khoảng 69.400 tỷ đồng, tăng 21%; dư nợ với khách hàng doanh nghiệp lớn (bao gồm cho vay và trái phiếu) ở mức 166.400 tỷ đồng, giảm 7% và chiếm gần 38% tổng dư nợ, giảm đáng kể so với mức 45,6% cuối quý I/2022 và mức 49% cuối quý II/2021.
Tổng lợi nhuận sau thuế quý II/2022 của 23/27 ngân hàng trên sàn chứng khoán tăng 33,4% so với cùng kỳ năm 2021.
Đáng lưu ý, Techcombank đẩy mạnh việc đa dạng hóa dư nợ tín dụng, hướng tới các khách hàng cá nhân – phân khúc chiếm gần 47% dư nợ tín dụng tính đến cuối tháng 6/2022, tăng từ mức 38,8% cuối tháng 3/2022. Đây cũng chính là mảng cho vay đóng góp tỷ trọng lớn vào tổng lợi nhuận trước thuế 14.100 tỷ đồng trong nửa đầu năm nay của Ngân hàng, tăng hơn 22% so với cùng kỳ năm trước.
Tại ACB, lợi nhuận trước thuế hợp nhất đạt hơn 9.000 tỷ đồng trong nửa đầu năm nay, tăng 42% so với cùng kỳ năm ngoái và hoàn thành 60% kế hoạch cả năm. Theo lãnh đạo ACB, kết quả này là nhờ tín dụng tăng trưởng mạnh mẽ ngay từ đầu năm, dư nợ tín dụng đạt 396.000 tỷ đồng, tăng 9,31%. Trong đó, Ngân hàng tiếp tục dẫn đầu ngành về quy mô tín dụng mảng bán lẻ.
Ông Từ Tiến Phát, Tổng giám đốc ACB cho hay, danh mục kinh doanh của Ngân hàng khá đặc thù, mảng cá nhân chiếm 63%, doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) chiếm 31% trong tổng bán lẻ. Mảng khách hàng cá nhân có một phần ba là hỗ trợ khách hàng vay đáp ứng nhu cầu kinh doanh. Hệ số NIM hiện đạt 3,9%, tăng 0,4% so với cuối năm 2020. Ngân hàng thu hút được lượng tiền gửi không kỳ hạn (CASA) cao, nguồn vốn này có chi phí rẻ nên NIM được cải thiện, dù lãi suất cho vay trong thời gian qua được điều chỉnh giảm nhằm hỗ trợ khách hàng.
Tăng huy động vốn giá rẻ
Để cải thiện NIM, bên cạnh đẩy mạnh bán lẻ, các nhà băng gia tăng cuộc đua huy động vốn giá rẻ, nhất là tiền gửi không kỳ hạn.
Xét về số dư tuyệt đối, Vietcombank dẫn đầu về CASA với 402.000 tỷ đồng tính đến hết tháng 6/2022. Số tiền gửi không kỳ hạn này chiếm đến 34% trong tổng tiền gửi khách hàng tại Ngân hàng.
Tuy nhiên, xét về tỷ lệ thì quán quân CASA thuộc về Techcombank, với 47,5%, tương đương 152.700 tỷ đồng. Vị trí này đã được Ngân hàng duy trì trong nhiều năm qua nhờ chính sách miễn phí giao dịch trực tuyến, đẩy mạnh giải pháp số. Tỷ lệ CASA và tỷ suất lợi nhuận trên tổng tài sản (ROA) của Techcombank trong nửa đầu năm 2022 thuộc tốp đầu, đạt lần lượt 47,5% và 3,6%.
Tín dụng nhỏ lẻ đem lại biên lãi ròng cao, trong khi rủi ro được phân tán, không chỉ đóng góp tích cực vào lợi nhuận mà còn giúp nhà băng giảm trích lập dự phòng.
Ông Darren Buckley, Giám đốc Khối Ngân hàng bán lẻ Techcombank chia sẻ, Ngân hàng không ngừng chuyển đổi, thúc đẩy các sáng kiến số hóa nhằm mang đến cho khách hàng giải pháp “ngân hàng trong tầm tay bạn” một cách đơn giản và trực quan. Techcombank đã ra mắt ứng dụng di động mới dành cho khách hàng doanh nghiệp và chuyển hơn 70% khách hàng cá nhân sang ứng dụng số ngân hàng bán lẻ mới. Kết thúc quý II/2022, Ngân hàng có 10,1 triệu khách hàng, tăng hơn 200.000 so với quý I. Số lượng giao dịch của khách hàng cá nhân thông qua các kênh ngân hàng điện tử đạt 206,1 triệu trong quý II, tăng 28,8%; giá trị giao dịch đạt 2,8 triệu tỷ đồng, tăng 14% so với cùng kỳ năm ngoái.
Về tỷ lệ CASA, dù Techcombank dẫn đầu ngành ngân hàng, nhưng có sự suy giảm trong quý II/2022 so với mức kỷ lục hơn 50% của quý I. Tuy nhiên, lãnh đạo Techcombank đánh giá, tỷ lệ CASA bị ảnh hưởng chỉ là tạm thời, Ngân hàng dự kiến sẽ lấy lại mốc 50% vào cuối năm nay.
Thực tế, có một “cuộc đua” CASA âm thầm giữa các ngân hàng từ vài năm gần đây. Việc gia tăng tiền gửi không kỳ hạn giúp các ngân hàng huy động được nguồn vốn rẻ, tiết giảm chi phí đầu vào, từ đó cải thiện tỷ lệ thu nhập lãi thuần và nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường. Trước áp lực giảm lãi vay hỗ trợ khách hàng chịu ảnh hưởng bởi đại dịch Covid-19, CASA là một trong những chỉ tiêu được các ngân hàng đặc biệt quan tâm.
Mặc dù vậy, dấu hiệu suy giảm tỷ lệ CASA đang xuất hiện tại không ít nhà băng khác như MSB giảm từ mức 38,33% cuối quý I/2022 xuống 36,72% cuối quý II/2022 (nhưng vẫn cao hơn cuối năm 2021); tỷ lệ CASA tại VPBank giảm từ 21,5% xuống 19%2,5%. Trong cùng khoảng thời gian, tỷ lệ CASA của TPBank hay ABBank cũng giảm.
Giới phân tích tài chính nhận định, giá trị CASA từ nay tới cuối năm 2022 có khả năng tăng, nhưng tỷ trọng CASA trong tổng tiền gửi có thể giảm. Bởi lẽ, dòng tiền đang có xu hướng quay trở lại ngân hàng khi một số kênh đầu tư như chứng khoán, bất động sản, tiền ảo… biến động khó lường. Thay vì để tiền trong tài khoản thanh toán chờ cơ hội đầu tư “lướt sóng” như trước, nhiều người lựa chọn tiền gửi tiết kiệm có kỳ hạn, nhất là khi lãi suất tiền gửi dần tăng lên.
Theo số liệu của Ngân hàng Nhà nước, tính đến cuối tháng 5/2022, tiền gửi của dân cư đạt hơn 5,56 triệu tỷ đồng, tăng 5,07% so với cuối năm 2021. Tiền gửi từ dân cư chảy vào hệ thống ngân hàng ghi nhận tháng tăng thứ 10 liên tiếp, kể từ tháng 8 năm ngoái đến nay.
Công ty Chứng khoán Vietcombank dự báo, tỷ lệ CASA trong các quý tới sẽ gặp áp lực giảm do thị trường đầu tư tài sản kém thuận lợi và dòng tiền nhàn rỗi rút ra để tập trung đầu tư cho sản xuất – kinh doanh, nhất là khi hạn mức tăng trưởng tín dụng khó có thể được nới rộng.
Lợi nhuận ngân hàng “trông vào” room tín dụng
Hạn mức tăng trưởng (room) tín dụng cạn dần, các ngân hàng đang phải “co kéo” trong cho vay, nên lợi nhuận 2 quý cuối năm phụ thuộc không nhỏ vào khả năng được nới cũng như thời điểm được nới room.
Dự kiến không nhiều ngân hàng được nới room
Từ đầu năm 2022, Ngân hàng Nhà nước đã đặt mục tiêu điều hành tăng trưởng tín dụng năm nay ở mức 14%, nhưng có điều chỉnh tùy theo tình hình thực tế.
Tính đến ngày 15/8, tín dụng toàn nền kinh tế đạt hơn 11,45 triệu tỷ đồng, tăng 9,62% so với đầu năm (cùng kỳ năm 2021 tăng 6,68%). Với mục tiêu tăng trưởng 14%, trong hơn 4 tháng cuối năm, dư nợ tín dụng toàn nền kinh tế có dư địa tăng thêm 4,38%, tương đương quy mô khoảng 457.450 tỷ đồng. Trong khi đó, nhiều ngân hàng đã sử dụng gần hết room tín dụng được cấp.
Tuy nhiên, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Nguyễn Thị Hồng nhiều lần đề cập sẽ không thay đổi mục tiêu tăng trưởng tín dụng 14% cho toàn hệ thống trong năm nay và việc cấp room tín dụng sẽ dựa trên chất lượng tài sản, quy mô hoạt động của từng ngân hàng.
Trong báo cáo về hoạt động điều hành tín dụng mới đây, Ngân hàng Nhà nước cho biết, việc phân bổ room tín dụng năm 2022 cho từng ngân hàng chủ yếu dựa trên cơ sở vốn, chất lượng tài sản, quản trị điều hành, kết quả hoạt động kinh doanh, khả năng thanh khoản, mức độ nhạy cảm với rủi ro thị trường theo kết quả xếp hạng với các tiêu chí và chấm điểm quy định tại Thông tư 52/2018/TT-NHNN.
Bên cạnh đó, các tiêu chí như giảm lãi suất cho vay hỗ trợ doanh nghiệp và người dân, tham gia hỗ trợ xử lý các ngân hàng yếu kém, hạn chế tín dụng vào lĩnh vực đầu tư kinh doanh bất động sản, đầu tư trái phiếu doanh nghiệp… là cơ sở để Ngân hàng Nhà nước điều chỉnh chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng đối với từng tổ chức tín dụng.
Giới phân tích nhận định, các ngân hàng có hệ số an toàn vốn (CAR) cao và mô hình quản trị rủi ro tốt như MB, Vietcombank, Techcombank, VPBank, ACB, TPBank, MSB… sẽ được cấp room tín dụng cao hơn trung bình ngành trong dài hạn. Những nhà băng có kế hoạch nhận chuyển giao bắt buộc tổ chức tín dụng yếu kém sẽ có thêm lợi thế khi cơ quan quản lý xem xét nới room tín dụng.
Dưới áp lực lạm phát, Ngân hàng Nhà nước đã đưa ra quan điểm thận trọng về việc nới hạn mức tăng trưởng tín dụng cho các ngân hàng.
Nhiều khả năng, Ngân hàng Nhà nước sẽ cấp thêm room tín dụng vào cuối quý III/2022, chậm nhất là đầu quý IV/2022, dù cơ quan này vẫn đang phát tín hiệu thận trọng trong hạn mức tăng trưởng tín dụng năm nay và việc nới hạn mức sẽ diễn ra chọn lọc giữa các ngân hàng với mức độ không quá cao.
PGS.TS Đinh Trọng Thịnh, chuyên gia kinh tế – tài chính cho rằng, Ngân hàng Nhà nước nên theo dõi sát sao xem ngân hàng nào tăng trưởng tín dụng tốt, an toàn, hiệu quả thì nới ngay hạn mức. Ngược lại, Ngân hàng Nhà nước có thể thu hẹp room tín dụng của nhà băng hoạt động kém hiệu quả, cho vay nhiều các lĩnh vực rủi ro. Nếu làm như vậy thì các ngân hàng sẽ chủ động hơn trong hoạt động cho vay, đáp ứng nhu cầu thị trường, nhưng vẫn không dám lơ là trong việc kiểm soát chất lượng tín dụng và mục tiêu tăng trưởng toàn ngành cả năm không bị áp lực đẩy lên.
TS. Lê Xuân Nghĩa, chuyên gia kinh tế nhận xét, mục tiêu tăng trưởng tín dụng 14% của ngành ngân hàng năm 2022 là hợp lý. Mức tăng trưởng này đảm bảo được mục tiêu kiềm chế lạm phát và quan trọng hơn là không tạo ra cuộc đua lãi suất huy động trong những tháng cuối năm, vì tỷ lệ cho vay trên huy động tại một số ngân hàng hiện tại lên tới 90%.
Trước đó, lãnh đạo Agribank cảnh báo, các ngân hàng nên kiểm soát tốc độ tăng trưởng tín dụng, nếu không sẽ gây ra cuộc đua tăng lãi suất huy động, giành giật vốn giữa các ngân hàng, từ đó tăng lãi suất cho vay, làm gia tăng lạm phát.
Lợi nhuận có thể bị co hẹp
Không ít ngân hàng đã cạn room tín dụng từ cuối quý II/2022. Lãnh đạo một số nhà băng trong nhóm này thừa nhận, lợi nhuận nửa cuối năm sẽ phụ thuộc nhiều vào việc room tín dụng có được nới hay không, bởi nguồn thu chính đóng góp vào lợi nhuận vẫn đến từ cho vay.
Thực tế cho thấy, tín dụng bật tăng trong nửa đầu năm 2022 đóng góp rất lớn vào cơ cấu lợi nhuận của các ngân hàng, nhất là nhà băng chú trọng mảng bán lẻ. Một số nhà băng ghi nhận lợi nhuận tích cực như Vietcombank đạt lợi nhuận trước thuế 17.373 tỷ đồng, tăng 28%; VPBank lãi 15.323 tỷ đồng, tăng 69,9%; Techcombank lãi 14.107 tỷ đồng, tăng 22,3%… so với cùng kỳ năm ngoái.
Số liệu trong 2 tháng gần đây cho thấy, tốc độ tăng trưởng tín dụng toàn ngành ngân hàng đã chậm lại. Tính đến ngày 15/8, tín dụng toàn nền kinh tế tăng 9,62%, chỉ tăng 0,27% so với cuối tháng 6. Bởi lẽ, nhiều ngân hàng dần cạn room tín dụng, trong khi Ngân hàng Nhà nước chưa giao hạn mức tăng trưởng mới.
Ngân hàng Nhà nước kiên định mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, đặt an toàn của hệ thống ngân hàng lên trên hết, vì vậy, giới phân tích tài chính cho rằng, cơ quan này sẽ thận trọng trong việc nới hạn mức tăng trưởng tín dụng trong nửa cuối năm 2022. Hạn mức được cấp thêm sẽ ở mức vừa phải, kèm điều kiện ngân hàng phải hạn chế giải ngân cho các phân khúc rủi ro. Do đó, mức lợi nhuận tuyệt đối của các ngân hàng trong 6 tháng cuối năm nay nhiều khả năng sẽ thấp hơn nửa đầu năm, song mức tăng trưởng so với cùng kỳ năm ngoái vẫn cao hơn vì nền so sánh thấp (bị ảnh hưởng bởi dịch Covid-19).
Tại Hội nghị trực tuyến về triển khai gói hỗ trợ lãi suất 2% diễn ra sáng 26/8/2022, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Nguyễn Thị Hồng cho biết, trong tuần tới, Ngân hàng Nhà nước sẽ có thông báo về hạn mức tăng trưởng tín dụng phần còn lại của năm nay nhằm đáp ứng kịp thời, đầy đủ nhu cầu vốn cho nền kinh tế.
Nhóm phân tích của FiinGroup nhận định, ngành ngân hàng sẽ gặp không ít thách thức trong 2 quý cuối năm 2022. Trước hết, thu nhập lãi thuần khó tăng mạnh khi các yếu tố hỗ trợ tăng biên lãi ròng (NIM) cân bằng với việc tăng tỷ lệ chi phí huy động vốn. Ngân hàng cắt giảm lãi suất cho vay, song lại tăng lãi suất huy động. Trong khi đó, tín dụng khó có thể duy trì mức tăng trưởng cao. Mặt khác, thu nhập phí khó tăng trưởng đủ để bù đắp cho khoản hụt của thu nhập lãi thuần, do các ngân hàng đã đồng loạt giảm phí để thu hút tỷ lệ huy động tiền gửi không kỳ hạn (CASA).
Theo FiinGroup, lợi nhuận trong những tháng cuối năm 2022 của các ngân hàng sẽ phụ thuộc không nhỏ vào hạn mức tăng trưởng tín dụng, nhưng hạn mức còn lại của đa số nhà băng đang rất eo hẹp, nên bức tranh lợi nhuận có khả năng phân hóa mạnh.
Tổng giám đốc một ngân hàng có trụ sở tại TP.HCM cho biết, khó khăn bắt đầu xuất hiện khi dư địa cho vay còn lại không nhiều. Ngân hàng đang phải xoay xở trong “chiếc áo chật”, khi cạn room tín dụng, nên khó tránh khỏi nguy cơ lợi nhuận quý III suy giảm. Trong tháng 7/2022, lợi nhuận của ngân hàng không tăng so với tháng 6, khả năng lợi nhuận tháng 8 và những tháng tới vẫn suy giảm nếu chưa được cấp thêm room tín dụng. Mặc dù vậy, do hoạt động tín dụng hai quý đầu năm tích cực, ngân hàng đã hoàn tất hơn 60% kế hoạch lợi nhuận cả năm 2022 nên không lo sẽ không hoàn thành mục tiêu.
Lãnh đạo một ngân hàng khác chia sẻ, khả năng hoàn thành kế hoạch lợi nhuận năm 2022 không còn chắc chắn như trước khi nợ xấu có dấu hiệu tăng, đòi hỏi phải trích lập dự phòng rủi ro cao hơn.
