Đại triết gia Plato đã từng nói: “Một người khởi đầu với một định hướng giáo dục như thế nào, thì tương lai của người ấy sẽ được quyết định như vậy”.
Với phương pháp đầu tư giá trị đúng đắn, và bộ tiêu chí sàng lọc cổ phiếu 4M thông minh, nhà đầu tư cá nhân hoàn toàn có thể đạt được tự do tài chính trong 20 năm tới, miễn là ta kiên nhẫn – và quan trọng hơn hết, không bao giờ được từ bỏ công việc đầu tư, bất chấp thị trường lên xuống như thế nào. Nếu chúng ta bắt đầu đúng đắn càng sớm, thì tương lai tài chính càng vững chắc.
Bốn chữ M: Ý nghĩa (Meaning), Lợi thế cạnh tranh (Moat), Quản lý (Management), và Biên độ an toàn (Margin of Safety).
- Công ty đó có ý nghĩa (Meaning) đối với bạn không?
- Công ty đó có lợi thế cạnh tranh (Moat) lớn không?
- Công ty đó có được quản lý (Management) tốt không?
- Công ty đó có biên độ an toàn (Margin of Safety) lớn không?
Câu hỏi thứ nhất “Công ty đó có ý nghĩa với bạn không?” đòi hỏi bạn chỉ mua nó khi bạn sẵn sàng để công ty này trở thành khoản hỗ trợ tài chính duy nhất đối với gia đình bạn trong 100 năm tới. Nói cách khác, bạn nên biết mình đang mua thứ gì, vì nếu nó mất giá, gia đình bạn sẽ chết đói. Hay nói cách khác bạn nên biết về hoạt động kinh doanh của công ty đó và phải chắc chắn rằng nó hoạt động dựa trên những quy tắc mà bạn cảm thấy yên tâm.
Câu hỏi thứ hai “Doanh nghiệp đó có lợi thế cạnh tranh lớn không?” đòi hỏi công ty đó phải có khả năng bảo vệ chính mình trước sự tấn công của của đối thủ cạnh tranh, như thể họ đang tấn công chống lại những đội quân muốn cướp phá lâu đài của mình. Nói cách khác, bạn nên có khả năng dự báo chính xác triển vọng lâu dài của công ty.
Câu hỏi thứ ba “Công ty đó có được quản lý tốt không?” đòi hỏi bạn phải tin chắc rằng những người điều hành công ty đang hoạt động như thể công ty là phương tiện kiếm sống duy nhất của gia đình họ trong 100 năm tới. Nói cách khác, bạn phải tin chắc rằng họ sẽ không bỏ rơi bạn vì lợi ích trước mặt.
Câu hỏi thứ tư “Công ty có biên độ an toàn lớn không?” đòi hỏi bạn phải biết được giá trị của công ty và có thể bán cổ phiếu của công ty đó. Nói cách khác, bạn phải có khả năng mua cổ phiếu của công ty đó với giá rẻ để sau này bán đi mà không bị thua lỗ – kể cả khi bạn sai.
Mua công ty, không mua cổ phiếu
MEANING chính là vòng tròn hiểu biết (cirlce of competence) hay nói cách khách nó chính là tất cả kiến thức của bạn về Ngành nghề kinh doanh.
Công ty đó có ý nghĩa (Meaning) đối với bạn không? – bao gồm hai câu hỏi nhỏ: (1) bạn có am hiểu doanh nghiệp đó như một phần cuộc sống của bạn? (2) bạn có sẵn sàng nắm giữ doanh nghiệp như một người chủ hay không, nếu thị trường thứ cấp phải đóng cửa ngày mai?
Vì lẽ đó, ngài Phil Town đã đúc kết lại từ câu châm ngôn của ngài Buffett, thành một nguyên tắc liên quan đến việc am hiểu ngành nghề mà ông gọi là “Quy tắc 10-10”:
“Quy tắc 10-10: nếu suy nghĩ 10 phút mà vẫn không sẵn sàng nắm giữ công ty trong 10 năm, thì đừng mua nó!”
Mỗi người đều có vòng tròn hiểu biết (circle of competence) nhất định – ai biết bám sát vào nó sẽ có được thành công bền vững. Từ đó, ngài Phil Town đã đề xuất các cá nhân nên gắn bó với ba loại vòng tròn hiểu biết sau:
- Trải nghiệm: Những thương hiệu tiêu dùng mà bạn biết rõ và từng trải nghiệm sản phẩm/dịch vụ của chúng – chẳng hạn như hàng tiêu dùng thiết yếu, dụng cụ trong gia đình, dịch vụ du lịch, bán lẻ, giải trí, vận chuyển, công nghệ, thương mại, v.v.
- Kinh nghiệm: Những lĩnh vực liên quan đến công việc chuyên môn giúp bạn kiếm tiền – nơi bạn am hiểu hơn ai hết
- Đam mê: Những lĩnh vực mà bạn thích thú tìm hiểu để sở hữu chúng; chẳng hạn chúng tôi rất thích tìm hiểu các công ty sản xuất chi phí rẻ và các công ty ngành tài chính
Những nhà đầu tư gắn bó với những lĩnh vực am hiểu, có ý nghĩa với bản thân sẽ tìm ra được các công ty tuyệt vời với độ bền vững cao. Trái lại, những nhà đầu tư quá tự tin, đi ra các lĩnh vực mình không am hiểu sẽ sớm lãnh chịu hậu quả khôn lường.
Moat (Doanh nghiệp có lợi thế cạnh tranh bền vững?)
Moat có định nghĩa là đường hào nước sâu bao quanh một tòa lâu đài. Đây là hình ảnh ẩn dụ mà ngài Buffett sáng tạo ra nhằm ám chỉ lợi thế cạnh tranh của một công ty, giúp bảo vệ nó khỏi môi trường lạm phát và các đối thủ cạnh tranh.
Lợi thế cạnh tranh là gì?
Ý tưởng về lợi thế cạnh tranh thực sự rất đơn giản. Nếu một công ty dễ dàng bị xâm nhập thì có thể công ty đó không có lợi thế cạnh tranh. Ngược lại, nếu như khó xâm nhập và thành công trên thị trường thì có thể công ty đó có lợi thế cạnh tranh lớn.
Ngài Phil Town đã gợi ý ra 5 lợi thế định tính và 5 biểu hiện định lượng để chúng ta xét đoán doanh nghiệp dễ dàng hơn:
– 5 lợi thế định tính (qualitative):
Lựa chọn những lợi thế cạnh tranh tùy thuộc vào lĩnh vực và sở thích riêng của mỗi người
– 5 biểu hiện định lượng (quantitative):
Quý nhà đầu tư cần nhận thấy một điều quan trọng là khi một công ty có lợi thế cạnh tranh, những con số tài chính sẽ phải tốt đẹp và trùng khớp với câu chuyện đằng sau đó. Nếu một công ty liên tục khoa trương về lợi thế cạnh tranh của họ, song ta lại thấy tỷ suất sinh lợi ROIC thấp, hay xu hướng lợi nhuận sụt giảm qua nhiều năm, tiền mặt cạn kiệt, thậm chí công ty đang ngồi trên đống nợ vay khổng lồ mà không thể trả hết trong vài năm, thì ta có thể tin được không?!
Management (Ban lãnh đạo có đáng tin cậy?)
Đây là chữ cái M thứ ba trong bộ tiêu chí và là nhân tố không thể thiếu khi lựa chọn một công ty tuyệt vời. Một doanh nghiệp có lợi thế cạnh tranh, lợi nhuận tăng trưởng, không nợ vay vẫn có thể là một công ty tồi nếu ban lãnh đạo tư lợi cá nhân hoặc làm giả các số liệu trên báo cáo tài chính.
Nhà đầu tư nên đọc và dùng phương pháp “lời đồn đại” của Philip Fisher trong cuốn “cổ phiếu thường lợi nhuận phi thường” để trả lời các câu hỏi mà ngài Phil Town đặt ra như sau:
– Liệu ban lãnh đạo có hành động vì cổ đông?
Ban lãnh đạo liêm chính, không tư lợi cá nhân sẽ có những hành động nhất quán vì lợi ích của cổ đông.
Cổ tức bằng tiền mặt (cash dividend) tăng trưởng đều qua nhiều năm là một trong những dấu hiệu cụ thể nhất. Những doanh nghiệp nào mà kết hợp cả cổ tức bằng tiền mặt và cổ tức bằng cổ phiếu thường là doanh nghiệp tuyệt vời, chẳng hạn như VNM, FPT, HPG…
Ngoài ra, những nhà quản trị sẵn sàng lắng nghe và trao đổi Q&A trực tiếp với các cổ đông một cách cởi mở như cách ngài Buffett làm trong đại hội của ông thường là những người liêm chính, không có gì phải che giấu.
– Liệu ban lãnh đạo có tập trung vào hoạt động cốt lõi?
Những nhà lãnh đạo có trên 20 năm kinh nghiệm trong ngành nghề cốt lõi, biết rõ giới hạn của bản thân, sẽ tạo ra lợi thế cạnh tranh tuyệt vời và đem lại thành quả lớn cho các cổ đông.
Vì vậy, bất cứ khi nào nhà đầu tư cá nhân thấy dấu hiệu ban quản trị quyết định bán/cắt đi những mảng kinh doanh trái ngành, hoặc đề ra hành động nhằm phát triển mạnh hoạt động kinh doanh chính yếu, thì đó là một dấu hiệu vô cùng tuyệt vời.
– Liệu ban lãnh đạo có tinh thần cầu tiến, đặt mục tiêu cao?
Để duy trì và mở rộng được con hào (moat) lợi thế của doanh nghiệp, nhất định phải có một nhà quản trị có thái độ cầu tiến, liên tục phát triển công ty.
Ở Việt Nam, đặc biệt là các doanh nghiệp gốc Nhà nước, dường như thói quen đặt mục tiêu thấp để hoàn thành kế hoạch dễ dàng, được lòng cấp trên, lương thưởng đầy đủ đã ăn sâu vào tiềm thức của một thế hệ quản trị. Nhiều doanh nghiệp đặt mục tiêu năm sau thấp hơn nhiều so với năm trước, rồi viện cớ là “tất cả công ty khác đều làm vậy”, “thị trường vô cùng khó khăn”?! Lợi ích của các cổ đông hoàn toàn bị phớt lờ một cách trắng trợn.
Vì lẽ đó, một ban lãnh đạo mà đặt mục tiêu tăng trưởng đều đặn năm sau cao hơn năm trước, đồng thời có tầm nhìn rõ ràng về vị thế của doanh nghiệp ở đâu trong 5 năm tới và lập kế hoạch hành động cụ thể, lại là một dấu hiệu tuyệt vời nữa.
– Cuối cùng, “không có lửa sẽ không có khói”.
Để kiếm chứng lại một lần cuối cùng, chúng ta cần sử dụng phương pháp lời đồn đại (scuttlebutt) bằng cách hỏi thăm nhân viên, các cổ đông và đối tác của doanh nghiệp. Nhà đầu tư có thể dùng mối quan hệ, hoặc tham khảo các diễn đàn.
Nếu nhà quản trị có bất kỳ dấu hiệu nào không liêm chính, khả năng rất cao chúng ta sẽ nghe ngóng được thông tin đó. Còn nếu họ không làm gì sai, sẽ không có ai bịa chuyện lên cả. Không có lửa sẽ không có khói: những nhà lãnh đạo hàng đầu như bà Mai Kiều Liên của Vinamilk hầu như không hề gặp bất kỳ câu chuyện sai trái nào. Lằn ranh này về việc này rất rõ ràng, không có sự trung dung: hoặc họ là người liêm chính, hoặc là không!
Tóm lại, một đội ngũ quản trị hành động vì lợi ích của cổ đông (owner-oriented), luôn tập trung vào ngành nghề cốt lõi và có thái độ cầu tiến, luôn luôn tìm cách để phát triển công ty là một đội ngũ vô cùng đáng tin cậy. Đó là những phẩm chất hiếm hoi mà nhà đầu tư cần tìm kiếm trong một thị trường còn thiếu minh bạch như Việt Nam.
Margin-of-safety (Giá mua có hấp dẫn?)
Cũng học từ ngài Buffett, ngài Phil Town đã thêm vào chữ M cuối cùng trong bốn tiêu chí chọn lựa của ông.
Chữ M ấy là Margin-of-safety (biên độ an toàn), nguyên tắc vĩnh cửu trong đầu tư giá trị. Chiến lược của ông là chờ đợi đến khi giá cả của doanh nghiệp tuyệt vời đó thấp hơn từ 25%-50% so với giá trị thực, ông sẽ bắt đầu mua tích trữ một cách tự tin. Giá càng giảm, ông lại càng hăng hái mua thêm.
Trong quyển Payback Time, ngài Phil Town đã trích dẫn lại nghiên cứu của giáo sư đại học Yale – Robert Shiller. Shiller đã nghiên cứu hàng trăm năm lịch sử định giá của chứng khoán Mỹ, và ông rút ra được một bài học quan trọng rằng:
“Nếu bạn mua cổ phiếu vào lúc thị trường có chỉ số P/E điều chỉnh thấp hơn 10, thì khả năng rất cao bạn sẽ đạt mức sinh lợi trên 20% trong 5 năm tiếp theo”
Nhà đầu tư cá nhân có thể tự đặt một mức P/E tối đa cho mình, chẳng hạn như ngài Graham từng đặt ra là 25.0x trung bình lợi nhuận 7 năm gần nhất. Tại Việt Nam, chúng tôi gợi ý rằng nhà đầu tư có thể đặt mức P/E tối đa xấp xỉ 15.0 lần, nghịch đảo của mức lãi suất tiền gửi tiết kiệm hiện tại là 7%.
Mấu chốt của chữ cái M cuối cùng, chính là tinh thần kỷ luật, quyết tâm không để cảm xúc và sự sợ hãi bỏ lỡ cơ hội (fear of missing out – FOMO) khiến ta phải trả giá quá cao, không còn biên độ an toàn cho các rủi ro bất ngờ xuất hiện.
Vì vậy, nhà đầu tư phải giữ kỷ luật để không bao giờ được trả cao hơn, hoặc thậm chí ngang bằng giá trị thực của cổ phiếu.
Con đường đi đến tự do tài chính
Ngài Phil Town tin rằng nhà đầu tư cá nhân có thể tự làm công việc đầu tư để đạt được mục tiêu tự do tài chính, và tự hưởng lấy những hạnh phúc thực sự trong đời.
Với phương pháp đầu tư giá trị đúng đắn, và bộ tiêu chí sàng lọc cổ phiếu 4M thông minh, nhà đầu tư cá nhân hoàn toàn có thể đạt được tự do tài chính trong 20 năm tới, miễn là ta kiên nhẫn – và quan trọng hơn hết, không bao giờ được từ bỏ công việc đầu tư, bất chấp thị trường lên xuống như thế nào. Nếu chúng ta bắt đầu đúng đắn càng sớm, thì tương lai tài chính càng vững chắc.
Vậy thì tại sao nhiều cá nhân chúng ta vẫn còn đầu cơ lướt sóng một cách hối hả, sai lầm?
