Ghi nhận tại báo cáo tài chính quý IV/2023, nhiều công ty chứng khoán bị thu hẹp thị phần môi giới song dư nợ margin và ứng trước lại tăng cao lên mức kỷ lục.
Thời điểm cuối năm 2023, dư nợ cho vay tại các công ty chứng khoán ước tính tăng 15.000 tỷ so với cuối quý III lên mức 180.000 tỷ đồng – cao nhất trong vòng 7 quý. Đáng chú ý, dư nợ margin ước tính vào khoảng 172.000 tỷ đồng, cũng tăng 13.000 tỷ sau 1 quý.
Tăng trưởng margin trong quý IV/2023 được cho là chủ yếu đến từ các “deal” cho vay tổ chức của các công ty chứng khoán. Bởi nhà đầu tư cá nhân khi sử dụng đòn bẩy margin thường có xu hướng “trading” nhiều hơn. Về mặt lý thuyết, điều này sẽ thúc đẩy thị trường giao dịch sôi động và góp phần làm tăng nguồn thu cho các công ty chứng khoán nhưng thực tế lại không diễn ra như vậy.
So sánh với điểm số thị trường, tỷ lệ Dư nợ margin/Vốn hóa thị trường lập đỉnh lịch sử trong bối cảnh VN-Index giằng co mạnh và đi ngang tại vùng 1.100 điểm. Cụ thể, cùng thời điểm 31/12/2023, vốn hoá cổ phiếu niêm yết trên hai sàn HoSE và HNX đạt gần 4,9 triệu tỷ đồng. Như vậy, tỷ lệ Dư nợ cho vay/Vốn hoá hai sàn ước đạt khoảng 3,7% (phần lớn dư nợ cho vay trên thị trường hiện là cho vay margin), tăng 0,4 điểm % so với thời điểm cuối quý III/2023.
| Tỷ lệ Dư nợ margin/Vốn hóa thị trường lập đỉnh lịch sử trong bối cảnh VN-Index |
Cùng tại vùng điểm này nhưng cách đây 5 năm trước, vào năm 2023, tỷ lệ dư nợ cho vay/vốn hóa chỉ khoảng 1,5%. Thậm chí, ngay tại thời điểm thị trường sôi động nhất VN-Index lập đỉnh trên ngưỡng 1.500 điểm giai đoạn đầu năm 2022, tỷ lệ cũng chỉ ở mức 3,2%.
Tại cùng thời điểm 31/12/2023, vốn hoá cổ phiếu niêm yết trên hai sàn HoSE và HNX đạt gần 4,9 triệu tỷ đồng. Như vậy, tỷ lệ Dư nợ cho vay/Vốn hoá hai sàn ước đạt khoảng 3,7%. Con số này tiếp tục tăng 0,4 điểm % so với thời điểm cuối quý 3 để thiết lập ngưỡng cao nhất trong lịch sử của TTCK Việt Nam. Cần lưu ý, phần lớn dư nợ cho vay trên thị trường hiện là cho vay margin.
Số dư nợ margin này chưa bao gồm cho vay 3 bên hay các “kho” chưa được thống kê.
Ghi nhận tại báo cáo tài chính quý IV/2023, nhiều công ty chứng khoán bị thu hẹp thị phần môi giới song dư nợ margin và ứng trước lại tăng cao lên mức kỷ lục. Với giá trị dư nợ lên tới 11.626 tỷ đồng, VPS có lần đầu tiên vượt qua cột mốc cho vay hơn 11.000 tỷ đồng.
MBS cũng ghi nhận trạng thái phá kỷ lục về cho vay margin và ứng trước quý cuối cùng của năm 2023.
VPBankS có lần đầu tiên chinh phục mốc 7.000 tỷ đồng còn MBS chính thức vượt 9.000 tỷ đồng. Hai công ty chứng khoán này đã lần lượt bơm ra thị trường 2.500 tỷ đồng và hơn 2.600 tỷ đồng.
Lãi suất thấp, thị trường hồi phục kích thích nhu cầu sử dụng margin
Sử dụng đòn bẩy (margin) là một trong nhưng công cụ đắc lực giúp nhà đầu tư gia tăng nhanh quy mô tài khoản của mình nếu sử dụng hợp lý, đẩy thanh khoản lên mức dồi dào và tạo động lực cho đà đi lên về điểm số của thị trường chung. Lượng margin trên sàn chứng khoán được dự báo còn có thể tiếp tục tăng cao hơn trong thời gian tới trong bối cảnh môi trường lãi suất hạ nhiệt.
Lãi suất cho vay của các ngân hàng thương mại giảm góp phần giảm chi phí vốn cho các công ty chứng khoán qua đó tạo thêm dư địa để giảm lãi suất cho vay margin. Nhiều công ty chứng khoán đã đưa ra các gói ưu đãi lãi suất, chính sách hấp dẫn nhằm kích thích nhu cầu sử dụng đòn bẩy của nhà đầu tư. Ngoài ra, sự thuận lợi hơn về công nghệ cộng thêm việc các công ty chứng khoán chủ động huy động vốn mở rộng dư địa cho vay cũng giúp đáp ứng dễ dàng hơn nhu cầu margin của thị trường.
Bên cạnh đó, triển vọng của chứng khoán Việt Nam cũng được đánh giá lạc quan trong năm 2024 nhờ kinh tế vĩ mô ổn định, kỳ vọng lợi nhuận của các doanh nghiệp niêm yết phục hồi, câu chuyện nâng hạng ngày càng rõ ràng với việc KRX sớm đi vào vận hành,… Do đó, không bất ngờ khi đòn bẩy được nhà đầu tư kích hoạt ngay khi thị trường bắt đầu có dấu hiệu hồi phục.
Cần lưu ý margin tăng quá cao cũng có thể mang tới rủi ro, bởi lẽ chỉ một nhịp điều chỉnh mạnh sẽ có thể dễ dàng kéo theo hiện tượng “call margin”, từ đó gây áp lực ngược trở lại thị trường, dễ khiến thị trường giảm sâu hơn.
Mạnh dạn vay nợ để đầu tư song thanh khoản thị trường lại “mất hút”
So sánh với điểm số thị trường, tỷ lệ dư nợ margin/vốn hóa thị trường lập đỉnh trong bối cảnh VN-Index giằng co mạnh và đi ngang tại vùng 1.100 điểm. Cùng tại vùng điểm này nhưng cách đây 5 năm trước, vào năm 2023, tỷ lệ dư nợ cho vay/vốn hóa chỉ khoảng 1,5%. Thậm chí, ngay tại thời điểm VN-Index lập đỉnh trên ngưỡng 1.500 điểm giai đoạn đầu năm 2022, tỷ lệ cũng chỉ ở mức 3,2%. Điều này cho thấy nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán Việt Nam đang mạnh tay hơn trong việc vay nợ để đầu tư dù VN-Index loay hoay tại vùng điểm cũ và cách xa mức đỉnh.
Đáng nói, dù lượng vay margin tăng nhưng thanh khoản thị trường không thực sự tích cực, thậm chí nhiều phiên VN-Index tăng điểm song ghi nhận giá trị giao dịch thấp kỷ lục. Thống kê trong riêng quý 4/2023, thanh khoản giao dịch khớp lệnh sàn HOSE trung bình đạt 14.000 tỷ đồng/phiên, sụt giảm gần 30% so với quý liền trước.
Theo ý kiến của ông Bùi Văn Huy – CK DSC CN HCM, việc dư nợ cho vay tăng mạnh nhưng không đồng thuận với điểm số Index hay thanh khoản cho thấy chưa có sự gia nhập của dòng tiền mới trên thị trường, chủ yếu vẫn là tiền cũ cộng thêm lượng tiền từ vay margin xoay vòng. Đặc biệt, một phần lượng tiền này đã được tung ra để hấp thụ đà bán ròng hàng nghìn tỷ đồng tới từ bộ phận nhà đầu tư nước ngoài chỉ trong vài tháng cuối năm vừa qua.
Chưa kể, dư nợ margin trên thị trường chứng khoán từ lâu còn được xem là kênh thay thế một phần cho kênh ngân hàng, nhằm phục vụ các cổ đông lớn vay vốn thông qua việc thế chấp cổ phiếu thay vì chỉ là công cụ đòn bẩy cho nhà đầu tư chứng khoán. Do đó đà tăng dư nợ cho vay tại nhóm nhà đầu tư cá nhân chỉ chiếm một phần, còn lại sẽ đến từ các tổ chức, tay to trên thị trường.
Giám đốc DSC nhận định tâm lý nhà đầu tư đã dần được cải thiện trong những ngày đầu năm mới 2024, tuy nhiên nội tại vẫn ẩn chứa nhiều yếu tố bất định và xu hướng chưa thực sự rõ ràng. Trong bối cảnh đó, thị trường sẽ chưa có sự đột phá đáng kể cả về mặt điểm số cũng như thanh khoản. Ông Huy cho rằng nhà đầu tư chưa vội kỳ vọng vào đà hồi phục mạnh mẽ của thị trường mà nên có sự chọn lọc kỹ lưỡng, tập trung vào những câu chuyện riêng và cập nhật bối cảnh thường xuyên để đưa ra quyết định kịp thời.
