Những năm gần đây, người ta bắt đầu nói đến khái niệm “công dân toàn cầu” ở Việt Nam. Thậm chí có những dự án được vẽ ra để “cấp chứng chỉ công dân toàn cầu”.
Những chứng chỉ kiểu đó chỉ dành cho những người hám danh vô thực. Còn ở đây chúng ta bàn về mặt bản chất: công dân toàn cầu nghĩ là gì, tại sao các bạn trẻ nên trở thành công dân toàn cầu, và cần chuẩn bị những hành trang gì là quan trọng nhất để trở thành công dân toàn cầu?
Công dân toàn cầu nghĩa là gì?
Nói một cách nôm na, công dân toàn cầu (global citizen, world citizen) là những người vượt được ra khỏi “luỹ tre làng”. Ngày xưa thì cái “luỹ tre làng” đó là những luỹ tre thực sự ngăn cách làng này với làng kia, còn ngày nay thì hiểu theo nghĩa bóng, là những biên giới hữu hình hay vô hình ngăn cách đất nước với thế giới và ngăn cách các vùng miền trên thế giới với nhau.
Đi vào chi tiết hơn, khái niệm công dân toàn cầu có thể được hiểu theo hai cách khác nhau (tuy có những điểm giống nhau): cách thực tế (như đang xảy ra) và cách lý tưởng – triết lý.
Về mặt lý tưởng – triết lý, “chủ nghĩa công dân toàn cầu” là đối ngược lại của “chủ nghĩa quốc gia” (nationalism). Những người theo chủ nghĩa này coi thế giới là đại đồng, không hề có sự phân biệt về chủng tộc, quốc gia, biên giới, ai cũng như ai, một người ở Úc hay ở Syria thì cũng đáng yêu như một người Việt, một người bị tù túng dù là ở đâu trên thế giới cũng cần được cứu trợ, v.v…
Cực đoan hơn, thì người ta coi là phải có một đồng tiền chung cho toàn thế giới, phải xoá bỏ các đường biên giới, v.v.
Về mặt thực tế, những công dân toàn cầu là những người có ít nhất một vài trong số các tính chất sau: đi lại nhiều nơi trên thế giới, có nhiều hơn một quốc tịch, tiếp xúc trực tiếp thường xuyên với những người từ các nước khác nhau, có hiểu biết về văn hoá của nhiều nước trên thế giới, có mức thu nhập ở tầm quốc tế, có ảnh hưởng hay đóng góp đến nhiều nước, v.v.
Vì sao nên trở thành công dân toàn cầu?
Ở đây, chúng ta sẽ không đi sâu vào khía cạnh lý tưởng – triết lý về công dân toàn cầu, mà đi vào khía cạnh thực tế: những điểm hơn của một công dân toàn cầu thực tế so với những người “chỉ ngồi sau luỹ tre làng”.
Đó là:
- Đi lại tự do nhiều nơi trên thế giới
- Nói chuyện thoải mái được với người nước ngoài
- Thu nhập tầm cỡ quốc tế (ít ra gấp 10 lần trung bình của Việt Nam)
- Hiểu biết về văn hoá thế giới
Những điều như trên thì ai mà chẳng muốn có, kể cả những người bảo thủ nhất, có tình thần dân tộc chủ nghĩa cao nhất.
Làm sao để trở thành công dân toàn cầu
Có những người sinh ra đã ở trong môi trường hết sức thuận lợi để trở thành công dân toàn cầu.
Ví dụ, nếu như 50 năm trước đây, Hàn Quốc và Việt Nam gần tương đương với nhau về điều kiện kinh tế, thì ngày nay Hàn Quốc đã vượt xa Việt Nam.
Nếu bạn sinh ra là người Hàn Quốc, thì sẽ đi được đến 166 nước và vùng lãnh thổ trên thế giới mà không cần visa (so với Việt Nam: 44), và thu nhập bình quân là hơn 27 nghìn USD một năm (so với Việt Nam: chỉ hơn 2 nghìn USD), và chỉ cần chịu khó học chút ngoại ngữ (mà ở trường dạy rất tốt) và quan tâm đến thế giới là thành công dân toàn cầu.
Nếu bạn sinh ra trong một gia đình giàu có ở Việt Nam, với mức thu nhập còn cao hơn trung bình của Hàn Quốc, thì điều kiệu cho bạn trở thành công dân toàn cầu cũng không đến nỗi tồi. Nhưng nếu bạn là một học sinh của một gia đình bình thường (và hầu hết các học sinh là trong hoàn cảnh này), thì bạn sẽ gặp rất nhiều trở ngại khách quan, và do vậy cần phải có nhiều nỗ lực và đi đúng hướng để vươn lên thành công dân toàn cầu.
Thứ nhất, bạn cần có được một nền giáo dục tốt, vì đó sẽ là cánh cửa chính để cho bạn thoát khỏi luỹ tre làng. Nhưng bạn cũng biết là điều kiện giáo dục ở Việt Nam cho con nhà nghèo còn rất khiêm tốn, càng lên bậc học cao hơn càng khiêm tốn. Bởi vậy, có lẽ bạn sẽ muốn đi du học nước ngoài.
Du học nước ngoài là chuyện khá tốn kém nếu bạn phải tự trang trải toàn bộ các phí (và gia đình của bạn có thể sẽ không gánh nổi). Như vậy bạn cần tìm học bổng. Để có được học bổng, bạn cần chứng tỏ cho các trường trên thế giới biết là bạn xứng đáng được học bổng.
Ai xứng đáng được học bổng? Đó là những học sinh có triển vọng học tập tốt, làm rạng danh nhà trường. Tức là bạn phải chứng tỏ cho người ta thấy triển vọng của bạn.
Làm sao để người ta đánh giá triển vọng học tập của bạn ra sao? Người ta sẽ dùng một số tiêu chí cơ bản như:
- Khả năng về ngôn ngữ. (Muốn học được tất nhiên phải biết tiếng cái đã)
- Kiến thức phổ thông nói chung (qua các test), đặc biệt là khả năng về logic và toán học.
- Các thành tích đặc biệt nếu có, và những điều thể hiện tính cách của bạn (ví dụ như tham gia các cuộc thi quốc tế được giải, nổi trội trong các hoạt động có chứng nhận).
- Sự giới thiệu của những người có uy tín cao đối với họ.
Tại sao người ta lại chủ yếu dùng toán học (và các môn tự nhiên khác như tin học, vật lý), chứ không phải văn học hay lịch sử để đánh giá bạn?
Lý do thứ nhất là, ở bậc phổ thông, văn học và lịch sử mang nặng tính địa phương, còn toán học luôn có tính toàn cầu. Đánh giá bằng kiến thức lịch sử rất khó, còn bằng toán dễ hơn. Lý do thứ hai là, khả năng suy luận một cách có lô gích, có cấu trúc thuật toán (toán – tin học) là thứ mà học ngành nào cũng sẽ cần.
Chính bởi vậy, tuy rằng điều này hơi đem lại bất công cho các môn khác, nhưng trong các môn học thì môn ngoại nhữ và môn toán – tin học chính là hai môn quan trọng nhất giúp bạn có thể trở thành “học sinh toàn cầu”, và đó chính là bệ phóng quan trọng nhất để trở thành công dân toàn cầu tương lai!
Tất nhiên, điều trên không có nghĩa là bạn chỉ nên học toán – tin và ngoại ngữ mà bỏ qua các thứ khác. Bạn vẫn cần các kiến thức văn hoá chung, rèn luyện bản thân để trở thành một con người tử tế, đáng tin cậy, có nền tảng văn hoá cơ bản tốt. Khi đó đi đâu bạn cũng sẽ được chấp nhận.
5 TIÊU CHUẨN CẦN THIẾT CỦA CÔNG DÂN TOÀN CẦU
Ngày nay, giới trẻ có xu hướng định hình bản thân trở thành công dân toàn cầu. Để thoát khỏi “ao làng”, mỗi người trẻ đều cần phải tự khai phá tiềm năng của bản thân, mở rộng tầm nhìn và suy nghĩ mang tầm Quốc tế.
Muốn vậy, mỗi người trẻ cần được rèn luyện trong môi trường giáo dục đạt chuẩn Quốc tế để đạt được những tiêu chuẩn của công dân toàn cầu.
1. Khả năng ngoại ngữ: tự tin giao tiếp với thế giới.
Khả năng ngoại ngữ là điều kiện tiên quyết để trở thành một công dân toàn cầu, đặc biệt là tiếng Anh. Tiếng Anh là chìa khóa vàng bước ra thế giới.
Một tiến sĩ giáo dục sớm người Mỹ đã phát biểu: “Nếu cho trẻ tiếp xúc với ngoại ngữ từ 0-6 tuổi, trẻ không chỉ biến ngoại ngữ thành ngôn ngữ mẹ đẻ mà trẻ còn có thể làm chủ thêm nhiều ngoại ngữ khác khi lớn lên”.
2. Có khả năng sử dụng công nghệ: Internet phục vụ cho công việc, học tập và nghiên cứu
Ứng công nghệ thông tin trong giáo dục là xu hướng dẫn đầu trong thời đại 4.0.
3. Ý thức về môi trường, cộng đồng xung quanh và nắm bắt tình hình thế giới
Kiến thức xã hội là yếu tố vô cùng quan trọng để một học sinh có thể trở thành công dân toàn cầu. Tiếp cận với các khóa học mở mang tính Quốc tế để học hỏi giao lưu và mở rộng tầm nhìn
Theo em Phạm Lê Bảo Trân, thành viên của một trong bốn đội xuất sắc nhất khu vực phía Nam tại cuộc thi Thách thức thương mại Quốc tế – chia sẻ: “Nhà trường tạo điều kiện tối đa để chúng em liên tục hoạt động và sáng tạo. Nhờ mô hình Trò tìm thầy, các tiết học không còn nhàm chán và thụ động nữa. Chính cách học này giúp chúng em tự tin, chủ động hơn. Kiến thức trở nên dễ hiểu và nhớ lâu hơn, đồng thời có thể áp dụng ngay vào thực tế”.
4. Có khả năng làm việc chủ động, khả năng tự lập trong cuộc sống, khả năng tư duy độc lập
Ở khía cạnh người trải nghiệm các nền văn hóa khác nhau, yếu tố văn hóa có tác động rất lớn đến việc giáo dục cũng như hình thành tính cách con người. Ở Phương Đông, nếp văn hóa người nhỏ phải tôn trọng người lớn ăn sâu vào cả ứng xử hàng ngày và giáo dục. Ở nhà, ba mẹ nói gì con cái thường phải nghe theo. Tới trường, thầy nói gì học sinh ít khi phản biện.
Đến khi tốt nghiệp đại học, đi làm ở công ty nước ngoài mới thấy sự khác biệt rõ rệt. Ở đó mỗi người đều có suy nghĩ riêng, tự đưa ra ý kiến của mình, khả năng quyết định, giải quyết vấn đề được đề cao trong khi các nhân viên người Việt lại bỡ ngỡ với việc này.
5. Có kỹ năng: tranh luận, hùng biện, làm việc tập thể
Để làm được điều đó, các em cần được rèn luyện ngay từ nhỏ thông qua các hoạt động nhóm, bài tập nhóm, thuyết trình, thi đấu, …
Sinh viên toàn cầu không chỉ là học tiếng Anh trong môi trường tiếng Anh mà còn cần trang bị và hiểu rõ các kỹ năng cần thiết trong quá trình học tập để có tâm thê hội nhập tốt nhất trong thế giới đa văn hóa.
