Áp lực Mỹ tạo ra đối với OPEC+, kêu gọi các quốc gia thành viên phải gia tăng sản lượng nhằm hạ nhiệt cơn sốt giá dầu, đã phơi bày ra một vấn đề mà chính tổ chức này đang phải đối mặt.OPEC+ không còn nhiều dư địa để có thể gia tăng nguồn cung, cho dù đó là điều họ muốn.
OPEC và đồng minh, tức OPEC+, đã và đang nới lỏng từ từ kế hoạch hạn chế nguồn cung, có hiệu lực từ năm 2020, khi nhu cầu dầu mỏ toàn cầu sụt giảm mạnh, nhưng với một tốc độ chậm hơn nhiều so với kỳ vọng của Mỹ, vốn rất “sốt ruột” khi giá dầu gần đây tăng lên cao nhất trong vòng 3 năm.
OPEC+, trong đó có cả Nga, đã “ngó lơ” lời kêu gọi gia tăng sản lượng và trung thành với kế hoạch khi chỉ tăng khoảng 400.000 thùng/ngày mỗi tháng kể từ tháng 8. Tổ chức này lo ngại rằng việc gia tăng nguồn cung không kiểm soát sẽ dẫn tới tình trạng dư thừa dầu trong năm 2022.
Hiện tại, OPEC+ lại không thể hoàn thành được mục tiêu kể trên. Sản lượng của OPEC+ đang thấp hơn khoảng 700.000 thùng/ngày so với kế hoạch trong tháng 9 và tháng 10, theo Tổ chức Năng lượng Quốc tế (IEA), khiến cho nhiều người lo ngại rằng giá dầu sẽ duy trì ở mức cao trong một khoảng thời gian dài hơn dự kiến.
Trong quá khứ, các quốc gia thành viên nhỏ tại châu Phi, thậm chí là một số quốc gia Vùng Vịnh lớn hơn, hoàn toàn đủ khả năng gia tăng sản lượng vượt lên trên ngưỡng trần đặt ra bởi OPEC nếu như họ cần thêm nguồn tiền mặt, thường là vào thời điểm giá dầu ở mức thấp.
Nhưng với nguồn vốn đầu tư hạn chế, gây ra bởi đại dịch, vào công tác sản xuất, đồng thời là sức ép bảo vệ môi trường, đặc biệt là tại các quốc gia thành viên có trình độ phát triển chưa cao, thì chỉ có 3 thành viên Arab Saudi, UAE và Iraq mới có đủ năng lực để gia tăng nguồn cung một cách nhanh chóng.
“Dữ liệu gần đây đã phần nào chứng minh sự chính xác trong dự báo của chúng tôi về việc nhiều quốc gia thành viên không còn dư địa để gia tăng công suất”, theo công ty tư vấn Energy Aspects.
 |
|
OPEC+ không còn nhiều dư địa để có thể gia tăng nguồn cung, cho dù đó là điều họ muốn. Ảnh minh họa: Reuters. |
Áp lực tăng cung dầu
Dưới thời cựu Tổng thống Donald Trump, Washington tạo sức ép buộc OPEC+ giảm sản lượng trong năm 2020 khi giá dầu giảm sâu và đe dọa tới sự tồn vong của ngành công nghiệp dầu khí của Mỹ. Tổ chức này đã đồng ý cắt giảm tới 10 triệu thùng/ngày, tương đương với 10% nhu cầu toàn cầu.
Khi nhu cầu sử dụng dầu hồi phục nhanh hơn so với dự báo, chính quyền Tổng thống Joe Biden đã liên tục yêu cầu OPEC+ phải gia tăng nguồn cung dầu, lo ngại rằng việc gia dầu thô tăng cao có thể sẽ phá hủy thành tựu phục hồi kinh tế toàn cầu.
“Các thành viên OPEC+ tỏ ra khá quyết đoán trước những áp lực chính trị nhằm buộc họ phải gia tăng nguồn cung”, Energy Aspects cho biết.
Không thể thuyết phục OPEC+ bơm thêm dầu ra thị trường và phải đối mặt với mức tín nhiệm thấp trước cuộc bỏ phiếu giữa nhiệm kỳ tại quốc hội, ông Biden đã chuyển hướng tìm kiếm sự hợp tác đến từ Trung Quốc, Ấn Độ, Hàn Quốc và Nhật Bản trong một kế hoạch gia tăng nguồn cung dầu.
Kế hoạch này là tương đối phức tạp khi phải được IEA chấp thuận. Theo quy định, kho xăng, dầu dự trữ chỉ được sử dụng khi các quốc gia đối mặt với những cú sốc lớn, ví dụ như chiến tranh, thiên tai, không phải là một phương tiện nhằm ổn định giá cả.
“Việc xả dầu từ kho dự trữ chỉ là một giải pháp ngắn hạn và tạo ra những rủi ro tăng giá dầu giá dầu năm 2022”, Goldman Sachs cho biết.
Cho dù giá dầu tăng cao có thể là động cơ để nhiều quốc gia gia tăng sản lượng, nhưng các khoản đầu tư vào lĩnh vực này đang bị ảnh hưởng bởi các lo ngại liên quan tới vấn đề môi trường, xã hội và quản trị (ESG), bên cạnh đó tình trạng nóng lên toàn cầu, khiến cho các định chế tài chính khắt khe đối với những khoản vay đầu tư trong lĩnh vực khai thác dầu mỏ hơn là những dự án năng lượng xanh.
Theo kế hoạch nới lỏng hạn chế nguồn cung, OPEC+ sẽ giảm mức cắt giảm sản lượng xuống chỉ còn 3,8 triệu thùng/ngày vào ngày 1/12. Nhưng với việc nhiều thành viên OPEC+ không thể gia tăng đủ sản lượng, con số này có thể sẽ lớn hơn so với mục tiêu đã đề ra.
Ăn mòn dư địa
IEA cho biết Angola và Nigeria chiếm tới 90% trong tổng số 730.000 thùng dầu/ngày mà OPEC+ thiếu hụt trong tháng 10.
Energy Aspects dự báo sự thiếu hụt này “sẽ ngày một tăng lên khi mức hạn chế sản lượng giảm xuống”.
Ngay cả khi các quốc gia OPEC+ theo kịp được đà tăng này, dự địa gia tăng sản lượng của nhiều quốc gia cũng sẽ giảm bớt, và điều đó chắc chắn sẽ gây ra sự hoang mang cho các nhà đầu tư, đồng thời thúc đẩy giá dầu tăng cao khi thế giới không còn đủ khả năng sản xuất thêm dầu để đối mặt với những cú shock trên thị trường, nhiều chuyên gia cho biết.
“Khả năng sản xuất thêm của toàn ngành, ở mốc 3-4 triệu thùng/ngày, hiện không phải là mối quan ngại đối với thị trường, tuy nhiên, tôi lo ngại một ngày khả năng đó sẽ dần cạn kiệt”, theo Amin Nasser, CEO Saudi Aramco, chia sẻ với Nikkei Global Management Forum.
Arab Saudi tại đang tiệm cận ngưỡng 10 triệu thùng/ngày, nhưng đã không sản xuất vượt qua con số 11 triệu thùng/ngày trong nhiều tháng, cho dù quốc gia này cho biết họ hoàn toàn có đủ khả năng. Các nhà sản xuất dầu mỏ của Nga như Gazprom Neft, cho biết họ đang gặp khó trong việc gia tăng công suất.
Ngành dầu đá phiến tại Mỹ, trong một vài năm gần đây đóng góp lớn vào sự thay đổi vị thế của quốc gia này từ một nước nhập khẩu dầu mỏ thành một nước xuất khẩu dầu mỏ, hoàn toàn có thể giúp hạ nhiệt giá dầu nếu như được gia tăng sản lượng.
Nhưng những rủi ro tăng giá vẫn còn hiện hữu. Russhell Hardy, lãnh đạo của Vitol, một trong những công ty giao dịch dầu lớn nhất thế giới, chia sẻ với Reuters rằng “khả năng giá dầu sẽ tăng lên ngưỡng 100 USD/thùng hoàn toàn có thể xảy ra”.
Hai ‘thế lực’ quyết định giá xăng dầu năm 2022
Giá dầu Brent – tham chiếu cho thị trường thế giới – đã tăng lên mức cao kỷ lục trong vòng gần chục năm, trên 86 USD/thùng.
Mỹ và một số nước tiêu thụ năng lượng lớn khác đã yêu cầu OPEC + tăng sản lượng nhanh hơn, nhưng nhóm đã từ chối do lo ngại Covid-19 có thể làm cho nhu cầu dầu một lần nữa suy yếu vào mùa đông ở bán cầu Bắc.
 |
|
Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) dự kiến thị trường dầu sẽ chuyển từ thiếu hụt hiện nay sang dư thừa trong quý đầu tiên của năm tới. Ảnh: Aa.com |
Ngành công nghiệp dầu mỏ toàn cầu phản ứng chậm chạp trước việc nhu cầu tăng cao trong năm 2021 đã góp phần làm tăng chi phí năng lượng cũng như áp lực lạm phát trên toàn thế giới. Khi nền kinh tế phục hồi và mọi người trở lại tham gia giao thông đường bộ, đường sắt và đường hàng không, nhu cầu dầu toàn cầu đã phục hồi gần như trở lại mức trước đại dịch.
Trong khi đó, nguồn cung hồi phục chậm hơn nên không thể theo kịp nhu cầu. Ngành chế biến dầu đang phải rút dầu từ các kho dự trữ để chế biến.
Giá dầu Brent – tham chiếu cho thị trường thế giới – đã tăng lên mức cao kỷ lục trong vòng gần chục năm, trên 86 USD/thùng. Một số nhà kinh tế cảnh báo dầu thô có thể vượt 100 USD/thùng và đe dọa sự phục hồi nhu cầu xăng dầu cũng như kinh tế thế giới.
Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) dự kiến thị trường dầu – ước tính hiện khoảng 100 triệu thùng/ngày – sẽ chuyển từ thiếu hụt hiện nay sang dư thừa trong quý đầu tiên của năm tới, với cung sẽ vượt cầu khoảng 1,1 triệu thùng/ngày, góp phần làm hạ nhiệt giá dầu. Cơ quan giám sát năng lượng này dự báo tình trạng dư cung sẽ giảm một phần nhiệt độ từ giá. Cơ quan giám sát năng lượng dự báo tình trạng dư cung có thể sẽ tăng lên 2,2 triệu thùng/ngày trong quý II.
Tuy nhiên, những dự báo đó phụ thuộc vào việc OPEC và các đồng minh sẽ duy trì việc tăng sản lượng dầu ở mức 400.000 thùng/ngày theo lộ trình khôi phục dần sản lượng sau giai đoạn kiềm chế trong lúc đại dịch.
 |
|
Giá dầu Brent trung bình giai đoạn 1946-2021. Nguồn: Statista |
Nhưng báo cáo do IEA vừa công bố hôm 16/11 cho thấy OPEC + không đạt được mục tiêu sản xuất đề ra khi sản lượng trung bình trong tháng 9 và 10 thấp hơn khoảng 700.000 thùng/ngày so với mục tiêu đề ra, chủ yếu do các nhà sản xuất dầu hàng đầu ở khu vực Châu Phi, là Nigeria và Angola, do những vấn đề liên quan đến bảo trì và đầu tư, có thể ảnh hưởng đến sản lượng của năm 2022.
Nếu tình trạng sản xuất thiếu hụt vẫn tiếp diễn thì thị trường quý I/2022 sẽ không có chút dư thừa nào, khi đó tình trạng thắt chặt nguồn cung sẽ còn kéo dài.
IEA trong báo cáo mới nhất đã nâng dự báo giá dầu Brent trung bình năm 2022 lên 79,40 USD/thùng, từ mức 76,8 USD dự báo trước đây, mặc dù cho biết nguồn cung tăng có thể giúp giảm bớt tình trạng thiếu hụt.
Công ty kinh doanh hàng hóa khổng lồ Trafigura mới đây cảnh báo về một “thị trường dầu rất khan hiếm” do đầu tư cho khai thác dầu giảm, một phần bởi xu hướng chuyển đổi ngành sang năng lượng xanh hơn, làm tăng thêm áp lực về giá.
Mỹ và một số nước tiêu thụ năng lượng lớn khác đã yêu cầu OPEC + tăng sản lượng nhanh hơn, nhưng nhóm đã từ chối do lo ngại Covid-19 có thể làm cho nhu cầu dầu một lần nữa suy yếu vào mùa đông ở bán cầu Bắc.
Thị trường hiện đang hướng sự chú ý tới ngành công nghiệp đá phiến của Mỹ – nơi đã cung cấp phần lớn mức tăng sản lượng ngoài OPEC trong thập kỷ qua.
Tại Hội nghị thượng đỉnh về giao dịch hàng hóa tuần này do Reuters tổ chức, Marco Dunand, giám đốc điều hành của Mercuria Energy Trading, cho biết: “Có một yếu tố mà bạn có thể có thể kỳ vọng tăng thêm công suất, đó là đá phiến ở Mỹ”.
IEA báo sản lượng dầu thô thô và khí tự nhiên (NGL) của Mỹ sẽ tăng mạnh 480.000 thùng/ngày trong quý II năm 2022 và tăng 1,1 triệu thùng/ngày trong cả năm 2022.
Dự báo của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) thấp hơn so với dự báo của IEA. Theo đó, EIA cho rằng tổng sản lượng dầu thô và khí tự nhiên của nước này quý II/2022 sẽ twang 220.000 thùng, và tăng tốc trong 6 tháng cuối năm 2022, với mức tăng 1,25 triệu thùng/ngày đối với dầu thô và NGL trong cả năm 2022.
Tuy nhiên, các nhà sản xuất đá phiến đã phản ứng chậm hơn so với các đợt tăng giá trước đây. Các nhà đầu tư và cổ đông đã yêu cầu ngành dầu đá phiến phải quản lý vốn chặt chẽ hơn nhiều so với các chu kỳ bùng nổ giá trước đây, theo đó phạt các công ty đầu tư vào năng lực và thưởng cho những công ty trả cổ tức và giảm nợ.
Jeffrey Currie, trưởng bộ phận nghiên cứu hàng hóa toàn cầu của Goldman Sachs cho biết: “Chúng ta đang ở mức giá 83 USD/thùng đối với dầu Brent và chúng tôi thấy số lượng giàn khoan (của Mỹ) không có sự đột biến lớn”.
Các công ty đá phiến đang vật lộn với tình trạng thiếu lao động và thiết bị, trong khi một số công ty đá phiến khác cho rằng nhu cầu vẫn còn quá nhiều yếu tố không chắc chắn nếu thúc đẩy sản lượng tăng nhanh.
William Berry, giám đốc điều hành của Continental Resources, cho biết: “Mức thu nhập gần đây vẫn còn khá mong manh”, và “Tôi không nghĩ rằng có ai đó trong ngành sẽ sản xuất quá mức để cung cấp cho một thị trường còn rất nhiều yếu tố bất trắc.”
