Dư nợ margin trên 70 công ty chứng khoán theo dõi ước tính hơn 235.000 tỷ đồng, con số này tăng mạnh so với 227 nghìn tỷ đồng so với thời điểm cuối quý 2/2024…
Cuối tháng 6/2024, dư nợ cho vay giao dịch ký quỹ (margin) tại các công ty chứng khoán đạt gần 218.900 tỷ đồng, mức dư nợ margin cao nhất trong lịch sử. Tuy nhiên, chỉ ba tháng sau đó, thống kê dư nợ margin trên 70 công ty chứng khoán đã đạt hơn 235.000 tỷ đồng, qua đó tiếp tục thiết lập kỷ lục mới.
Đây là diễn biến tương đối bất ngờ trong bối cảnh thị trường chứng khoán gần như “mắc kẹt” tại vùng 1.200-1.300 điểm trong quý III. Rộng hơn, VN-Index vẫn duy trì quanh ngưỡng 1.200 điểm suốt hơn 20 năm qua. So với các thị trường khác, thị trường chứng khoán Việt Nam dường như “giậm chân tại chỗ”, chưa có sự bứt phá tương xứng với tiềm năng được kỳ vọng.
 |
| Diễn biến chỉ số VN-Index |
Trong quý III, tổng giá trị giao dịch bình quân trên ba sàn giảm 26,5% so với quý II, đạt 18.561 tỷ đồng/phiên. Giới phân tích cho rằng, việc margin tăng cao không đáng lo ngại trong giai đoạn này do dòng vốn margin chủ yếu tập trung vào nhóm ngân hàng và thực phẩm, chiếm khoảng 55-60%, thay vì nhóm bất động sản như giai đoạn 2022, giúp ổn định thị trường.
Hầu hết các công ty chứng khoán lớn đều ghi nhận cho vay margin tăng. Đơn cử như tại TCBS, dư nợ margin cuối kỳ đạt 25.483 tỷ đồng tăng 790 tỷ so với thời điểm cuối quý 2/2024. Chứng khoán Mirae Asset có dư nợ margin tăng mạnh nhất nhì thị trường, từ 16.746 tỷ đồng cuối quý 2 lên 19.291 tỷ đồng cuối quý 3.
Chứng khoán Vietcap cũng đẩy mạnh cho vay tăng từ 7.900 tỷ đồng lên 10.111 tỷ đồng. Nhiều công ty chứng khoán lớn khác cũng tăng cho vay margin như HSC, VPS, Yuanta, VIX, Chứng khoán Rồng Việt, KIS, FPTS, VCBS, DNSE, SHS, Kafi. Dư nợ cho vay margin còn ghi nhận đột biến ở Chứng khoán LPBank từ 504 tỷ đồng quý 2 lên 3.004 tỷ đồng cuối quý 3.
Mặc dù cho vay margin tăng tuy nhiên tỷ lệ dư nợ margin/vốn chủ sở hữu ở các công ty chứng khoán trên vẫn ở ngưỡng an toàn, dưới 2 lần. Tại TCBS, dư nợ margin/vốn chủ sở hữu 0,99 lần. Tỷ lệ này ở Vietcap là 1,16 lần; LPBankS là 0,76 lần; VPS 1,15 lần; VIX tỷ lệ cho vay quá thấp dưới ngưỡng quy định đạt 0,26 lần. Trong khi đó Mirae Asset vượt tỷ lệ là 2,05 lần, HSC 1,9 lần.
Điều này cho thấy dư địa đẩy mạnh nghiệp vụ cho vay margin vẫn còn khá nhiều nếu chỉ xét trên quy mô vốn chủ sở hữu. Tuy nhiên, việc đáp ứng tỷ lệ dư nợ margin/tổng vốn chủ sở hữu chỉ là điều kiện cần và điều kiện đủ để công ty chứng khoán có thể đẩy mạnh mảng cho vay margin đó là phải còn nguồn để cho vay.
Theo báo cáo tài chính, nguồn vốn chủ của công ty chứng khoán cũng được phân bổ khá nhiều vào các mảng kinh doanh khác, trong đó có hoạt động Tự doanh như cổ phiếu, trái phiếu, giấy tờ có giá…
Ở chiều ngược lại, một số công ty chứng khoán ghi nhận dư nợ cho vay margin giảm như SSI, VnDirect, Maybank, BVSC, Pintree, MBS.
Margin tăng cao trong bối cảnh thanh khoản trên thị trường vẫn ở mức thấp. Tổng mức thanh khoản bình quân từ 3 sàn giao dịch sụt giảm trong quý 3/2024, đạt bình quân 18.561 tỷ đồng/phiên, giảm 26,5% so với quý 2/2024.
Tỷ lệ dư nợ margin/Giá trị giao dịch bình quân nhích lên mức 18 lần chủ yếu do thanh khoản giảm mạnh trong quý 3 không đồng pha với diễn biến về dư nợ cho vay margin.
Đáng lưu ý, không phải đến bây giờ mà từ những quý trước đó, margin liên tiếp lập kỷ lục.
Trong bối cảnh thanh khoản thấp nhưng margin tăng thì chủ yếu do tập trung cho vay deal tăng lên ở các công ty chứng khoán, đây là nguồn cho vay chính. Mặc dù có rủi ro nhưng không giống với giai đoạn năm 2022. Ở thời điểm đó các công ty chứng khoán cho vay deal lớn ở nhóm bất động sản, nhóm này chiếm khoảng 40-50% trên tổng số dư nợ toàn thị trường nên khi xảy ra tình trạng call margin, forse sell tạo hiệu ứng domino.
Tập trung cho vay deal nhìn chung sẽ có rủi ro hơn, và nếu có thì sẽ là nỗi đau kéo dài nhưng ở thời điểm hiện tại margin không ở nhóm bất động sản mà chủ yếu là cho vay nhóm ngân hàng chiếm khoảng 55-60%, bên cạnh đó là nhóm thực phẩm. Tuy nhiên, dòng bank hiện tại không phải điều đáng ngại. Số còn lại là cho vay phục vụ trading hàng ngày, thực tế cho thấy VN30 thời gian qua cũng tăng chứng tỏ margin cũng chảy vào nhóm vốn hóa lớn.
Sự phân hóa cho vay margin tại các công ty chứng khoán cho thấy cuộc đua hạ lãi suất cho vay ở các công ty chứng khoán chưa dừng lại. Với nhóm công ty chứng khoán vốn nước ngoài, nhờ lợi thế nguồn tiền rẻ hơn nên có dư địa giảm lãi suất, nhu cầu sẽ chảy về các công ty chứng khoán như vậy.
